SÖZALTI

sözaltı fotoqrafiya | incəsənət çox oxunan

(youtube: )

insan əti yemək | sosial gövhər

uşaqda fərasətə bax bəyənilən

azərilərin buta ilə problemi arxivdən

təbriz | coğrafiya gövhər

güldürən hadisələr | anket arxivdən

michelson morley eksperimenti ★ wiki | elm

albert abraham michelson tərəfindən 1881-ci ildə almaniyanın potsdam şəhərində həyata keçirilmiş təcrübədir. daha sonra michelson və edward morley təcrübəni 1887-ci ildə amerikada, cleveland şəhərində daha dəqiqləşdirilmiş şəkildə təkrar aparıblar. burada məqsəd yerin fəzada xəyali eter * aether küləyinə görə sürətini ölçmək olub. bu eter deyilən şeyi kainatdakı boşluq kimi təsəvvür etmək olar. yer kürəsi boşluqda hərəkət etdikcə, sanki bir dənizin, eterin içində üzür. nəysə bu təcrübə ilə yerin həqiqi sürəti ölçülmək istənilib. yerin günəş ətrafında orbital sürəti bilinirdi. amma həm də bilinirdi ki, günəş də qalaktikamızın kütlə mərkəzi ətrafında dövr edir. bundan başqa sonradan aydın oldu ki, qalaktikalar da, bigbang nöqtəsindən uzaqlaşmaqdadır. yəni uzun sözün qısası yer əslində bir ellipsdən çox-çox mürəkkəb olan bir traektoriyaya sahibdir. və bu sürəti o vaxtlar bilinmirdi. indi az-çox təxmin oluna bilinir. nəysə keçək təcrübəyə. bir mənbədən nazik xətt kimi işıq buraxılır. sonra bu işıq xüsusi prizmadan keçirilərək bir-birinə perpendikulyar olan iki hissəyə ayrılır. bu hissələrdən biri yerin təxmin olunan hərəkət istiqaməti boyunca uzanır. digəri isə bu istiqamətə perpendikulyar uzanır. nəticədə yerin hərəkət istiqamətində olan işıq öz sürətindən əlavə, bir də yer kürəsinin hərəkət sürətinə sahib olacaq. perpendikulyar hərəkət edən işıq isə yalnız öz sürətinə sahib olacaq. sonra güzgülər vasitəsi ilə bu işıqlar yenə bir yerə cəmlənir* daha dəqiq desək elə düz mənbənin yanında olan nöqtəyə cəmlənir . sürətləri fərqli olduğundan işıq dalğaları müxtəlif vaxtlarda gəlib hədəfə çatmalıdırlar, faza fərqləri yaranır. və faza fərqləri olan dalğaların interferensiyasını, girişimini araşdırmaqla sürət fərqini dəqiq ölçmək olar. təcrübənin nəticəsi hamını təəccübləndirir. fərq gözləniləndən az idi. ölçmələri dəqiqləşdirdikcə də daha az olurdu* sonradan yüksək dəqiqliklə ölçüləndə fərqin hətta sıfır olduğu təsdiqləndi . nəticə bir fəlakət idi. işıqların fərqli sürətləri var idi və onlar eyni məsafəni qət etmişdilər, yəni gəlmə vaxtları fərqli olmalı idi. amma fərqli deyildi. işıqlar eyni vaxtda gəlmişdilər. yəni s=vt düsturu bu təcrübədə düzgün çıxmırdı. belə aydın oldu ki, işıq sürəti ölçmə aparatının sürətindən asılı deyildi. yəni saniyədə 200000km sürətlə gedən bir xəyali kosmik gəminizdə ölçdüyünüz işıq sürəti, elə yerdə ölçdüyünüz sürətə bərabər idi.
bu təcrübə modern fizikanın təməl daşlarından biri oldu. müxtəlif izahları oldu, amma ən məntiqlisi albert einstein reyizden gəldi. 1905-ci ildə yayımladığı xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi* bunun bir də ümumi nisbilik nəzəriyyəsi var imiş, mən də təzə öyrəndim məsələyə əksəriyyəti razı salacaq bir izah verdi. adam dedi işıq sürəti dəyişmirsə, onda məsafə bükülür-dartılır, zaman yavaşıyıb-sürətlənir. nə deyəsən. halaldı.

antarctica world passport sifariş

rumıniya krallığı ★ wiki | tarix

Valaxiya və Maldova Knyazlıqlarının Fransa ve Rusiya'nın basqısı ilə birləşməsi ilə 1859-cu ildə de-facto, Osmanlı dövlətinin "93 muharibəsi"ndə məğlubiyyətindən sonra isə de-jure yaranmış və 1947-ci il çevrilişi ilə dağılmış dövlət/rejim.

Osmanlı dövlətinə yarım-müstəqil knyazlıqlar olaraq tabe olan Valaxiya və Moldova 1859-cu ildə Fransa İmperatoru İİİ Napoleon'un Avstriya üzərində rumun basqısı qurmaq və Rusiya ilə əlaqələri düzəltmək üçün Rusiya ilə əl-ələ verib İngiltərə'nin qorumasından məhrum Osmanlı dövlətini birləşmiş rumun dövlətini qəbul etməyə zorladı.

Bundan sonraki dövrdə Birləşmiş Knyazlıq (Dövlətin o zamanki adı belə idi) Osmanlı dövlətinə tabe olmağa davam etsə də bu tabelik daha çox formal xarakter daşıyırdı. 1877-1878 Osmanlı-Rus muharibəsindən sonra Osmanlı'ya tabe olmasına baxmayaraq Rusiya tərəfdə yer alan Birləşmiş Knyazlıq müstəqilliklə "Mükafatlandırıldı". 1881-ci ildə isə dövlətin adı rəsmi olaraq Rumuniya Krallığı oldu. (Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki bu 93 muharibəsi ilə birlikdə Rumuniya həm də Dobruca vilayətinə yiyələndi)

1913-cü ildə 2-ci Balkan Muharibəsində Anti-Bolqarıstan tərəfdə qoşulan rumunlar bu muharibədən Dobruca'nın cənubunu da alaraq ayrıldılar.

1916-ci ildə Rumuniya Antant tərəfdə 1-ci dünya muharibəsinə qoşuldu ancaq 1918-ci ildə Alman-Avstriya-Macar qüvvələrinə qarşı tab gətirə bilməyib kapitulasiyaya getdilər. Ancaq buna baxmayaraq Brets-Litovsk müqaviləsində (Almaniya bu müqavilə ilə Rusiya'nı muharibədən kənarlaşdırmışdı) Bessarabya Rumuniya'ya verildi.
1918-ci ilin Noyabrında Almaniya'nın təslim olması ilə birinci dünya muharibəsi bitdi. Ancaq sülh hələ ki Şərqi Avropa'ya çatmamışdı.
Dünya muharibəsi sonunda paris konfransında onlardan tələb edilən şərtləri qəbul etməyən macarları monarxiyanı devirmiş, Çexoslavakiya, Yugoslaviya və Rumuniya'ya qarşı muharibəyə başlamışdı. Muharibənin pis davam etməsindən ötürü Macarıstan bu dövrdə bir çevriliş daha yaşadı və kamunist macar respublikası elan edildi. Keçmiş hökümət kimi itirilən torpaqların geri alınmasına çalışan kamunistlər də muharibəni məğlub şəkildə yekunlaşdırdılar və rumunlar budapeştə girdi.
Bundan sonra macar tarixi üçün acınacaqlı rumun tarixi üçün isə çox böyük əhəmiyyətə sahib müqavilə - Trianon müqaviləsi imzalandı. Macarıstan 5 qat kiçilmişdi. Rumuniya isə 1/3 nisbətində böyüyərək Bukovina və Transilvaniya'ya sahib oldu.
2-ci dünya muharibəsi ərəfəsində və dövründə Rumuniya Bessarabiya və yuxarı Transilvaniya'nı itirdi ancaq Almaniya'nın məğlub olması ilə Transilvaniya geri alındı. Bessarabiya isə sovet idarəsində qaldı. Ancaq monarxiyanın bu zaman fikirləşməli olduğu daha böyük problem var idi - Sürgün.
Qızıl ordunun Buxarest'ə girməsi ilə monarxiya devrilmiş və yeni kamunist rumun dövləti qurulmuşdu artıq.

st crispin günü və tarixi wiki