12. daima milliyətçilərin tənqid atəşinə məruz qalan, dəfələrlə mübahisə obyektinə çevrilən, hansı etnik qrupa və coğrafiyaya aid ediləcəyi hələ də müəmmalı olan anlayış. azəri sözünün etimologiyası da bir o qədər mübahisəli və müəmmalıdır. bu anlayışın izahında müxtəlif baxış açıları mövcuddur ki, aradakı ziddiyyət yekun nəticənin çıxarılmasında, ciddi problemlər yaradır. bəzi iddialara görə, "azəri" sözü azərbaycan sözünün qısaltması kimi işlənir, və bu sözdən götürülmüşdür. müasir anlamda da azəri deyərkən, azərbaycanda yaşayan, bu coğrafiyaya aid olan insanlar nəzərdə tutulur ki, onlar da heç biri milli mənsubiyyətinə görə fərqləndirilmir. lakin, digər yanaşmada iddia edilir ki, "azəri" sözünün azərbaycanla heç bir aidiyyatı yoxdur, ayrıca bir etnik qrup, millətdir. və əsasən iranda zaqros dağının ətəklərində və şərqi azərbaycan, eləcə də kürdistan vilayətlərində məskunlaşmışlar. özlərinəməxsus ənənələri, dilləri olan millətdir. bu iddialar mənim mövqeyimə daha yaxındır. deyərdim ki, azəri anlayışı, bir millətin, ayrıca etnik qrupun adıdır. və azərbaycanlı sözünün qısaltması kimi işlədilməsi məqsədəuyğun deyil. düzdür, ola bilər ki azərbaycanlılar etnik olaraq azərilərdən təşkil olunsunlar. bu heçnəyi dəyişmir, söhbət milli ayrıseçkilikdən, milliyətçilikdən getmir. heç mövzunun yaxınına belə düşmür. azərilərə iranda əsasən əcəm olaraq müraciət olunur ki, bu da azərilərin fars mənşəlli bir xalq olmasından xəbər verir. çünki əcəm (qeyri ərəb, ərəb olmayan) sözü əsasən iranda daha geniş istifadə olunur ki, farslar əksər hallarda kiçik milli azlıqlara bu cür müraciətlə çıxış edirlər. hətta məhəmməd fizuli də 3 dildə yazdığını bu cür ifadə etmişdir "süfrəmə hər kim ki qonaq gəlsə xəcalət çəkmərəm, istər türk olsun, ərəb, yaxud əcəm (yəni fars)".

uzun sözün qısası, bu anlayışın harda və necə istifadə olunmasından asılı olmayaraq, özünəməxsus bir gerçəkliyi, həqiqəti vardır ki, bu da danılmazdır. müasir tarixçilərin əksəriyyəti və türkoloqlarımızın demək olar ki hər biri iddia edir ki, azərbaycanın 90% dan çoxu türk mənşəlidir. istisna deyil, və danılmazdır ki, türklərin bura axınları olmuş, və xalqın formalaşmasında rol oynamışlar. lakin, demək lazımdır ki, türklər bura nə zaman gəlib? və türklərdən əvvəl burda kimlər yaşayırdı? hansı ki,qədim albaniya dövlətinin formalaşmasında 20 dən çox tayfa rol oynamışdır. və bunlardan biri də niyə də azərilər olmasın.