1. benjamin lee whorf tərəfindən yaradılmış, bir müddət diqqətdən kənar qaldıqdan sonra edward sapir tərəfindən yenidən ortaya atılmış hipotez. dilçilik ilə əlaqədardı. bir filmə mövzu olub (bax: arrival)

bu iki insan bu dil nəzəriyyəsini dəstəkləyir : düşüncələr dil ilə çox yaxından əlaqəlidi və nəinki öz sözlərimiz, ətrafdaki insanların danışığı və dili də bizim düşüncələrimizi, baxış açımızı formalaşdırır. insan hansı dildə danışırsa o dilə uyğun düşünür.
bir dili öyrənməkdən daha çətini, o dildə düşünməkdi məcazi desək. bax düşünən zaman artıq hadisələrə, dünyaya o dili danışan ümumi insanların gözündən baxa bilirsən.

məsələn bizə görə qarın, buzun bir adı var. onlar bizim üçün bir məna ifadə edir, ən azından qış aylarında və s. olduğumuz ünsiyyətin məsafəsinə, müddətinə görə. ama eskimo kimi millət, ömür boyu, uzun illər, doğulduqdan etibarən qar, buz, soyuq ilə əlaqədə olur. gəmi ilə gedərkən dəniz üzərində qırılan buzların eskimo dilində 100dən çox vəya fərqli mənası var. dilləri buna imkan verir, çünkü dilləri, yaşadıqları yerə görə düşüncələrini formalaşdırıb və baxış açılarını çoxaldır buza qarşı.

dilçilikdə daimi müzakirə mövzusu olan bir hipotezdi. bəzi alimlər bunu dəstləkləməyi axmaqca, bəziləri isə bunu dəstəkləməyi axmaqca görənləri axmaq adlandırır.