2. Paulo Freire-ın " Pedagogy of the Oppressed" (Zülm görənin pedaqogiyası) kitabında keçən ifadə. Orijinalı ingiliscə belə tərcümə olunur:

“The oppressed, instead of striving for liberation, tend themselves to become oppressors.”

"Zülm görənlər azadlıq üçün savaşmaq əvəzinə, özləri zülm verənlərə çevrilməyə meyl edirlər."

Əlbəttə, "bütün zülm görənlər zülm verənə çevrilir" kimi ümumiləşdirmə elmi bir baxış bucağı deyil. Halbuki, zülm görən birinin zülm verənə, aqressiv, güc yolu ilə istəyinə nail olana "çevrilməsi" kimi bir tendensiya və ya fenomen qeyri-həqiqi deyil.

Freire-ın kitabı ənənəvi qərb dəyərlərinin öyrənimlərindən çox uzaq olduğu deyilir. Totalitar dövlətlərdə bu kitabın oxunmasının problemli olduğunu da oxumuşdum. Hətta irqi ayrıseçklik dövrü Cənubi Afrikasında bu kitab qadağan edilmişdi.

Belə baxdıqda, bir qədər "vague", ümumi, səthi olaraq qiymətləndirilə biləcək bir tezisdir. Bilirik ki, hər hal spesifikdir, hər şeyin səbəbi ayrıdır. Yenə də, belə bir fenomenin həqiqətdən çox uzaq olduğunu düşünmürəm, xüsusilə, siyasi-sosial məsələlərdə. Yenə "vague" nümunələr verəcəm; cəmiyyətdə hansı aktivist qrup, sosial və siyasi dəyişikliyə can atan insanlar marjinallaşdırılırsa, susdurulursa, (fiziki, mənəvi şiddət vasitəsilə) bir sıra nümayəndələrinin reaksiyalarındakı aqressiya səviyyəsi, özünü-müdafiə intensivliyi yüksələ bilir. Nəticələri isə fərqli kontekslərdə fərqli cür özünü büruzə verir. Tarixi nümunələr də var, lakin onlar çox daha ümumiləşdirilmişdir deyə, o mövzulara girməyəcəm.

Freire-ın kitabı az tənqid qəbul etməyib, lakin yenə də oxumağa dəyər, məncə.