66. maddiyat və ona bağlı psixologiya çox önəmli rol oynayır. azərbaycanda bütün sahələrdə özəl kurslar həm məktəblərdən həm də universitetlərdən daha yaxşı təhsil verirlər. bu açıq faktdır, universitetin sənə 4 il ərzində öyrədə bilmədiyi şeyi hansısa özəl kurs 5 aya, 6 aya öyrədir. bu istəyir riyaziyyat olsun, istəyir ingilis dili, istəyir iT sahəsi, istəyir mühasibatlıq, istəyir dizaynerlik, istəyir rus dili və sairə. bütün sahələrdə belədir. hətta ibtidai sinif müəllimləri də yuxarı siniflərdən fərqli olaraq daha həvəslə, canla-başla öyrədir uşaqları. bunun da arxasında valideynlərin bayramlarda pul yığıb vermələri, hədiyyələr almaları kimi psixoloji səbəblər yatır. repetitor yanında, kurslarda müəllimlər tələbələrə öyrətməyi borc bilirlər, "o tələbədən pul alıram qarşılığında xidmət verirəm" gözü ilə baxırlar məsələyə. məktəblərdə və universitetlərdə isə müəllimlər "dövlətdən maaşımı alıram gəlib leksiyamı deyib gedirəm" gözü ilə baxırlar işlərinə.

maddiyata bağlı digər bir səbəb də budur ki dövlət müəssisələrində maaş az olduğu üçün öz sahəsində güclü şəxslər oralarda dərs demirlər. məsələn mən 300-400 manat qazanacağım universitetə, məktəbə saatlarımı vermərəm, ondansa fərdi uşaq hazırlaşdırsam bundan 7-8 dəfə daha çox gəlir əldə edərəm. ya da hansısa brend kursda müəllimlik etsəm gəlirim yenə daha çox olar. həm də kurslarda tələbələr razı qalmırsa gedib başqa kursda oxuyarlar, bunu görən rəhbərlik də həmən müəllimi işdən çıxarar. yəni rəqabət var, rəqabət isə keyfiyyəti artırır. məktəb və universitetlərdə isə belə söhbət yoxdur, hamı məcburi dərsə gəlir, gəlmirsən də universitetin qozuna deyil sənin verəcəyin pula qalmayıblar ki, bəlkə lap pulsuzda oxuyursan? özəl məktəblərdə, liseylərdə də təhsilin daha yaxşı olma səbəbi budur, yoxsa avropa liseyinə avropadan başqa millətlərdən müəllim gətirmirlər ki.

ən önəmli səbəblərdən biri də budur ki, məktəb və universitetlərdə keyfiyyətsiz təhsil verən müəllimlər özləri də elə o keyfiyyətsiz təhsil müəssisələrində keyfiyyətsiz təhsil alıblar. və universitet və məktəblərdə müəllim olmaq üçün bu keyfiyyətsiz universitetlərin diplomları şərtdir. və universitetlərdə təhsil sadəcə leksiya, əzbərçilik üzərində qurulub. təhsil isə şeir öyrənirmiş kimi əzbərləmək deyil. sən avtomabil təmir etməyi universitetdə kitab əzbərlədib öyrədə bilməzsən, iT sahəsini də, dizaynerliyi də, tərcüməçiliyi də, mühasibatçılığı da.