11. Böyümək mənim üçün təkcə yaşın artması deyil. Uşaqkən böyüməyi hündürlüyünlə ölçürsən, məktəbdə sinif dəyişməklə, sonra isə maaş artımı və iş yeri ilə. Amma bir gün anlayırsan ki, böyümək əslində görünməyən bir prosesdir — içində baş verən, səni sükutla dəyişdirən bir gedişatdır.

Mən böyüdükcə təkcə arzularım dəyişmir, həm də qorxularım formalaşır. Uşaqlıqda qaranlıqdan qorxurdum, indi isə ən çox itirməkdən qorxuram. Bir zamanlar böyüklərin yanında danışmaq istəyirdim, indi bəzən susmaqda hikmət görürəm. Bu dəyişikliklər psixoloji yük də gətirir, çünki böyümək məsuliyyət deməkdir. Özünə aid qərarları, başqasına təsir edən seçimləri daşımaq.

Ədəbiyyat böyüməyi çox vaxt acı bir zərurət kimi təsvir edib. Orxan Vəlinin sətirlərindəki sadəlik, Füzulinin aşiqin böyüyən dərdini izah etməsi, Dostoyevskinin qəhrəmanlarının öz içində böyümək məcburiyyəti. Çünki insan böyüdükcə həm daha azad olur, həm də daha çox bağlanır.

Qadının böyüməsi çox vaxt cəmiyyətin gözləntiləri ilə ölçülür. Onun böyüməsi sadəcə öz seçimi deyil, ətrafın “artıq ailə qurmalı”, “artıq ana olmalı” təzyiqləri ilə müşayiət olunur. Kişinin böyüməsi isə çox vaxt güclü görünmək, məsuliyyət daşımaq, heç kimə zəif tərəfini göstərməmək üzərindən tərif olunur. Hər ikisi də əslində təzyiqdir, amma hər ikisi də insanı müəyyən mənada formalaşdırır.

Filosofların böyümək haqqında dedikləri də maraqlıdır. Nietzsche böyüməyi özünü aşmaq kimi görürdü — yəni dünənki “mən”i keçmək. Sartre isə insanın böyüməsini seçimin azadlığı ilə izah edirdi: seçdikcə böyüyürsən, amma hər seçim həm də məsuliyyət deməkdir. Camus isə böyüməyi absurdun içində məna axtarmaqla bağlayırdı.

Mənim üçün böyümək indi bir az da səmimiyyət deməkdir. Çünki böyüdükcə maskaları azaldırsan. Həyatda çox şeyi sınayırsan, çox şeyi itirirsən, amma geriyə baxanda anlayırsan ki, böyümək elə bu təcrübələrin içindədir. insan hər dəfə ağrıdan qalxanda, sevdiyini qorumağa çalışanda, özünü ifadə etməyi öyrənəndə böyüyür.

Böyümək həm gözəldir, həm də ağrılı. Bir az sevinc, bir az kədər, bir az məsuliyyət. Amma ən əsası odur ki, böyümək dayanmaq deyil. Mən hər gün hələ də böyüyürəm və yəqin ki, son nəfəsimədək böyüməkdə davam edəcəm.