3. əsasən Türkiyənin şimal-şərqindəki Qara dəniz sahillərində, eləcə də Qafqazda və Rusiyanın müxtəlif bölgələrində yaşayan, özünəməxsus mədəniyyəti və mənşəyi olan unikal bir icmadır. Onların tarixi təxminən VIII əsrin sonlarına gedib çıxır. belə ki, ərəb yürüşlərindən qaçan knyaz Hamam Amatuninin başçılığı ilə erməni əhalisi Pont dağları ərazisinə köç edərək burada Hamamşen, yəni zamanla tanınan adı ilə Hemşin yaşayış məskənini salıblar.

XVI-XVIII əsrlərdə Osmanlı imperiyasının təsiri ilə bölgədəki hemşinlilərin böyük bir hissəsi islamın Sünni məzhəbini qəbul edib, dinini dəyişməyən xristian qrup isə Gürcüstan və Abxaziya tərəfə miqrasiya edib. Bu gün hemşinlilər coğrafiya və dil baxımından üç əsas qrupa bölünür: Rizenin Çamlıhemşin tərəfində yaşayan müsəlman Qərb hemşinliləri gündəlikdə türk dilinin yerli şivəsində danışırlar, Artvinin Hopa və Borçka rayonlarındakı Şərq hemşinliləri müsəlmandır və erməni dilinin qədim dialekti sayılan Homşetsi dilini qoruyub saxlayırlar, Krasnodar və Abxaziyada yaşayan Şimal hemşinliləri isə xristiandır. Homşetsi dialekti əsrlər boyu qapalı mühitdə inkişaf etdiyi üçün içində bolca türk, laz, gürcü və yunan sözləri saxlayır.

Tarixən dağlıq kəndlərdə yaylaqçılıq, heyvandarlıq və arıçılıqla dolanan bu camaat XIX əsrin sonlarından etibarən Rusiya və Osmanlı şəhərlərinə yollanaraq xüsusilə çörəkçilik və şirniyyatçılıq ustalıqları ilə ad çıxarıblar.

Kimlik məsələsinə gəldikdə isə, müsəlman hemşinlilərin böyük çoğunluğu özünü Türk mədəniyyətinin ayrılmaz parçası sayır, xristian hemşinlilər isə özlərini erməni kökənli hesab edirlər.