1. şumerlərin kainatı idarə edən güclərə və tanrılaşdırılmış bir sıra xəyali personajlara sitayiş etməsi əsrlərdir dünya xaqlarının bir çox dinin törədiyi bu məkana yəni mezomotamiyaya marağını gücləndirmişdir.bir çox inancın burada yarandığı və müxtəlif dillərdə təhrif olunaraq yeni görünüş və bir sıra yeni güclər* göy tanrısı,yer tanrısı,eşq ilahı alan işte əlavə edildiyi bir çoxlarına məlumdur.
gələk bu inancın yayılmasına.əsasən tacirlərin başqa məmləkətlərə səyahəti,səyahət zamanı edilən dualardan və danışılan rəvayətlərdən qaynaqlanan bu sivilizasiyanın yayılmasında əsas rol oynayan amillər də işğallardır.
uzun müddət bu ikiçayarası torpaqlarda ağalıq uğrunda aparılan mübarizələr dini baxımdan da əhaliyə təsirsiz ötüşməmişdi.
eramızdan əvvəl türkiyənin mardin ilində tanrı marduka inananlar var idi.bu söz yerli əhali tərəfindən təhrif olunaraq mer-doğ zaman keçdikcə də mazda* yok araba değil ehe ehe olaraq dəyişmişdir.
bərəkət tanrısı olaraq inanılan mer-doğ əslində tanrı mardukun özüdür.yuxarıda qeyd etdiyim kimi müxtəlif xalqlarca və dillərcə təhrif olunaraq inanılan bir din sistemidir desəm yanılmaram.
gələk ərəbistana.məhəmmədin dövründən əvvəl burada inanılan tanrıların başcısı hubal və elah idi.
elah babildəki baştanrılardan biri olub adının təhrif olunmadan yazılışı el ilahdır.
lakin ələ aldığım mövzu hubaldır.hubal bir ərəb tanrısıdır lakin adı və tarixi kökü yenə də mezopotamiyaya,babilə gedib çıxır.
sözün təhrifinə birgə şahid olaq;
- hubal: ha baal -> hu-bal -> the baal

bəli,baal.babil tanrısı olan baal`ın digər adı başqa bir tanrı olan tammuzdur.eyni zamandan mardukun günəş olma qabiliyyətinə də sahib olan baal əslində mardukun özüdür.* kafanız karıştı mı lan?
durun toparlayacağım.marduk da tammuz da baal da bir kökdən gəlmə lakin müxtəlif zamanlarda və xalqlarda əsas tanrı olan dogmatik inancın təməlini təşkil edən tanrılardır.

son olaraq xristianlıqda sonradan yaranmış olan "müqəddəs məryəm" temasına da toxunum.tanrı marduk göy kraliçası və müqəddəs ana olaraq görülən semiramisin oğludur.* bu piçin babası bilinmiyor yani.
bu bütpərəst inanc xristianlıqdaki isa oğlu məryəm haqqında da mövcuddur.

sonuç olarak neye inanacağımızı şaşırdık amına koyim asdfgh