Altsheymer xəstəliyinin vurduğu zərər beyindən kənarda başlaya bilər

Altsheymer xəstəliyi ilə əlaqəli dağıdıcı immun hüceyrələri öz göstərişlərini beyinin daxilindən deyil, kənarından ala bilər. Sentyabrın 3-də "Nature Neuroscience" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə limfa düyünlərində yerləşən kiçik bir immun hüceyrə qrupunun fəaliyyətinin dayandırılması neyrodegenerasiyadan qoruyur. Bu tapıntılar beyinin müdafiə sədlərindən yan keçməklə Altsheymer xəstəliyini müalicə etmək imkanını ortaya qoyur. İllərdir ki, tədqiqatçılar Altsheymer xəstəliyini dayandırmaq üçün beyindən amiloid və tau kimi zərərli zülal düyünlərini təmizləməyə çalışsalar da, buna məhdud uğurla nail olublar. Lakin immun sistemi də neyrodegenerasiyada mühüm rol oynayır. Bu rolun tam olaraq nə olduğu — qoruyucu, yoxsa düşmən — qeyri-müəyyən idi.

2023-cü ildə nevroloq Devid Holtzman və həmkarları immun sisteminin T hüceyrələrinin tau düyünləri ətrafında toplandığını və bunun zərər verə biləcəyini göstərdilər. Sent-Luisdəki Vaşinqton Universiteti Tibb Məktəbindən Holtzman bildirir ki, bu hüceyrələrin beyinə girişinin dayandırılması iltihabı və neyron zədələnməsini azaldıb.

Buna baxmayaraq, bu T hüceyrələrinin ilk növbədə beyinə necə daxil olduğu məlum deyildi. Harvard Tibb Məktəbinin neyrogenetik alimi və tədqiqatda iştirak etməyən Rudolf Tanzi deyir: "Böyük sual ondan ibarət idi ki, T hüceyrələri beyinə passiv şəkildə daxil olur, yoxsa buna hazırlaşdırılırlar".

Hazırlıq mərhələsində T hüceyrələrinə toplaşmaq və çoxalmaq əmri verilir. Bu əmrləri verən "generallar" antigen adlanan hüceyrə təhlükələrinin izlərini tutan və onları T hüceyrəsi "piyadalarına" təqdim edən dendritik hüceyrələrdir.

Holtzman bildirir ki, heç kim neyrodegenerativ xəstəlik zamanı limfa düyünlərindəki dendritik hüceyrələrin nə etdiyini yaxından araşdırmamışdı. Buna görə də yeni tədqiqatda o və həmkarları tau ilə əlaqəli neyrodegenerasiyaya malik olmaq üçün genetik modifikasiya edilmiş iki qrup siçanı müqayisə ediblər; onlardan birində dendritik hüceyrələr çatışmırdı.

Altsheymerə bənzər neyrodegenerasiya beyni məhv edə bilər, bu, soldakı siçan beyninin kəsiyində görünür. Yeni araşdırmalar göstərir ki, hücum limfa düyünlərində planlaşdırıla bilər. Sağ tərəfdə təsvir olunan beyin kəsiyi isə hücumun ilkin mərhələsinin bloklandığı siçandan götürülüb.