“Ölüm məni sizdən, siz mənim məsləhətlərimi ölçməmişdən əvvəl ala bilər,” Meri Uolstonkraft hələ dünyaya gəlməmiş qızına müraciətlə, bitirməyə ömrünün vəfa etmədiyi fəlsəfi romanında yazırdı. “Həmişə olduğunuz kimi görünün və siz varlığınız boyunca onun əsl nemətlərindən, sevgidən və hörmətdən məhrum qalmayacaqsınız.”
1791-ci ilin sonlarında, Amerikada nüfuzlu kişilər gənc ölkənin konstitusiyasına “Ümumdünya Hüquqlar Bəyannaməsi” adlandırdıqları on düzəliş etmək üçün toplaşdıqları zaman, Uolstonkraft İngiltərədə “Qadın hüquqlarının müdafiəsi: Siyasi və əxlaqi mövzular üzrə tənqidlərlə” əsərini tamamlamaqla məşğul idi. Peyninin traktatından ilhamlanan bu siyasi fəlsəfə mayakı, “bəşəriyyətin yarısı üçün ədalət tələb edərək” və qadınların siyasi gücünün təməlini qoyaraq, universallığı bütün xromosom quruluşlarını əhatə edəcək şəkildə genişləndirəcəkdi; bunu zülmkarı günahlandırmaqla və ya pisləməklə deyil, imkanların ehtiraslı bir portretini çəkməklə edəcəkdi.
Uolstonkraftın naşiri onu həmin nüfuzlu kişilərdən birinin — xalqın öz hökmdarlarını devirmək hüququna dair təməl israrı Uolstonkraftın traktatına ilham verən Tomas Peyninin şərəfinə verilən şam yeməyinə dəvət etdikdə, naşirin ən uğurlu və mübahisəli müəlliflərindən biri də orada idi: radikal siyasi filosof Uilyam Qodvin.
Daha əvvəl heç vaxt görüşməmiş həm Uolstonkraft, həm də Qodvin öz nüfuzlarını evlilik institutu da daxil olmaqla, institutların cəsarətli şəkildə pislənməsi ilə qazanmışdılar: Uolstonkraft özünün “Müdafiə” əsərində, Qodvin isə hökuməti, dini və evliliyi fərdi azadlığı məhdudlaşdıran və bərabərsizlik uçurumunu dərinləşdirən zülmkar qüvvələr kimi ittiham edən, bərabərlər cəmiyyəti üçün səkkiz kitablıq ciddi əsaslandırılmış çağırış olan “Siyasi ədalətin təbiəti haqqında sorğu” əsərində. Qodvin iddia edirdi ki, insan biliyi və əxlaqı kifayət qədər inkişaf etdikdə hökumət və din köhnələcək. O yazırdı: “İndiki şəkildə başa düşüldüyü kimi evlilik bir inhisardır və inhisarların ən pisləridir. İki insan varlığına müsbət institut tərəfindən öz ağlının diktələrinə əməl etmək qadağan edildiyi müddətcə, qərəz canlı və güclü qalacaqdır.”
Uolstonkraft qadınların “dünyada yüksəlməsinin” yeganə yolu kimi evliliyə qarşı çıxırdı, bu da öz növbəsində onların istəklərini “sadəcə heyvanlar” səviyyəsinə endirir və bu tam asılılıq institutuna daxil olduqdan sonra onları uşaq kimi hərəkət etməyə məcbur edirdi. Bunun əvəzinə tələb etdiyi şey — təhsilə bərabər çıxış və qızların xarici görünüşünə, geyiminə və davranışlarına deyil, intellektual və əxlaqi inkişafına vurğu — bizim indiki standartlarımızla bəsit, demək olar ki, utancverici görünür. Bundan utanmaq lüksü — cəmi beş insan ömründə, 7500 nəsil yaşı olan bir növdə — bizim tərəqqimizin ölçüsüdür.
O, arvadı ərinin mülkü, bir çəkmə qədər rəğbət və nəvazişə layiq görülən bir varlıq hesab edən institutun mənəvi, emosional və fiziki zülmünü bilavasitə görmüşdü. Alkoqolik ərinin mütəmadi olaraq zorladığı və döydüyü anasının fəryadları ilə sarsılan bir evdə böyüyən uşaq kimi, Uolstonkraft atasının içəri girməsinin qarşısını almaq üçün anasının qapısı qarşısında keşik çəkirdi, bu isə yalnız onun qəddarlığını daha da artırırdı. Bir əsr ərzində cəmi dörd qadının boşanmağı bacardığı bir mədəniyyətdə o, ailəni xilas etmək üçün cəmiyyətin bütün siyasi təməllərini yenidən nəzərdən keçirmək lazım olduğunu başa düşdü.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
