Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri son illərdə klassik ikitərəfli əməkdaşlıq modelindən çıxaraq daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi məzmun qazanıb. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə (UzA) müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Bakı–Daşkənd xətti artıq yalnız ortaq tarix, dil və mədəniyyət üzərində qurulan münasibətlər sistemi deyil. Müttəfiqlik, qarşılıqlı investisiyalar, enerji, Orta Dəhliz, yeni nəqliyyat bağlantıları, Türk Dövlətləri Təşkilatı və Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə institusional yaxınlaşması bu münasibətləri Avrasiyada formalaşan yeni strateji arxitekturanın mühüm elementlərindən birinə çevirir.
Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının dosenti, politoloq Zaur Məmmədov hesab edir ki, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri hər iki dövlətin milli maraqlarına cavab verən xüsusi strateji əməkdaşlıq modelidir. Onun fikrincə, Azərbaycan və Özbəkistanı tarixi, mədəni, dini və dil yaxınlığı birləşdirsə də, bugünkü münasibətlərin əhəmiyyəti yalnız ortaq köklərlə məhdudlaşmır: “Hər iki dövlətin müasir geosiyasi proseslərdə strateji maraqları və gələcəyə baxışları bir çox istiqamətlərdə üst-üstə düşür. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin güclənməsi hər iki dövlətin milli maraqlarına, suverenliyinin möhkəmlənməsinə və regional təhlükəsizliyə xidmət edir”.
Zaur Məmmədovun sözlərinə görə, müttəfiqlik statusu Bakı ilə Daşkənd arasındakı münasibətləri dostluq və strateji tərəfdaşlıq mərhələsindən daha yuxarı səviyyəyə çıxarır. O qeyd edib ki, Azərbaycan və Özbəkistan Avrasiyanın iki mühüm regionunu – Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanı təmsil etdiyindən bu münasibətlərə yalnız ikitərəfli çərçivədə yanaşmaq doğru olmaz. Özbəkistanlı politoloq Azamat Seitov da eyni xətti davam etdirərək münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsini iki ölkə arasında formalaşmış yüksək siyasi etimadın və praktiki əməkdaşlığın qanunauyğun nəticəsi kimi qiymətləndirir.
O hesab edir ki, Azərbaycan–Özbəkistan müttəfiqliyinin strateji əhəmiyyəti ikitərəfli münasibətlərdən xeyli kənara çıxır: “Azərbaycan Özbəkistan üçün Xəzər vasitəsilə Qafqaza, Türkiyəyə və Avropaya açılan ən mühüm körpülərdən birinə çevrilir. Buna görə də Azərbaycan–Özbəkistan müttəfiqliyi faktiki olaraq Mərkəzi Asiya – Xəzər – Cənubi Qafqaz – Avropa qarşılıqlı bağlantı sistemini gücləndirir, bütövlükdə regionun iqtisadi və nəqliyyat müstəqilliyini artırır”. Beləliklə, həm Bakıdan, həm də Daşkənddən verilən ekspert qiymətləndirmələri Prezident İlham Əliyevin münasibətlərin “tamamilə yeni məzmun” qazanması barədə tezisinin arxasında daha geniş regional məntiqin dayandığını göstərir.
Zaur Məmmədov deyir ki, siyasi yaxınlaşmanın iqtisadi baza ilə möhkəmləndirilməsi müttəfiqliyin uzunmüddətli dayanıqlığı baxımından əsas şərtlərdən biridir: “Birgə müəssisələrin yaradılması, qarşılıqlı investisiyalar, tekstil və yüngül sənaye, kimya sənayesi, kənd təsərrüfatı, aqroparklar, nəqliyyat-logistika və anbar infrastrukturu perspektivli istiqamətlərdir. Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin fəaliyyəti də qarşılıqlı kapital qoyuluşlarının sistemli xarakter almasına imkan verir”. Azamat Seitov isə növbəti mərhələdə əsas məqsədin sadəcə ticarət dövriyyəsini artırmaqdan ibarət olmamalı olduğunu düşünür.
Onun fikrincə, Azərbaycan və Özbəkistan üçün daha strateji istiqamət üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxışı təmin edən birgə istehsal layihələrinin yaradılmasıdır. Özbək ekspert avtomobil istehsalı, tekstil, əczaçılıq, tikinti materialları, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, tikinti, dağ-mədən sənayesi və energetikanı əməkdaşlığın daha böyük potensiala malik sahələri kimi göstərir. Zaur Məmmədov da hesab edir ki, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında formalaşan “yaşıl enerji” tərəfdaşlığı regionun geoiqtisadi xəritəsini dəyişdirmək potensialına malikdir: “Mərkəzi Asiyada istehsal olunan bərpaolunan enerjinin Xəzər və Azərbaycan üzərindən Avropaya ötürülməsi perspektivi Azərbaycanın geoiqtisadi rolunu daha da artırır.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
