“Baxıcılıq öldürür” araşdırmasını xatırlayırsınız? Reallıq daha incədir

Sosial və affektiv neyroelm mütəxəssisi Naomi Eyzenberqerin atası demensiyaya tutulanda o, populyar fikirlərdən xəbərdar idi. Ona qulluq etməyin ömründən illər apara biləcəyini düşünürdü. Lakin UCLA-dan olan Eyzenberqer buna şübhə ilə yanaşırdı. Yanvar ayında vəfat edən atasına qulluq etməyin stresli, lakin həm də mənalı olduğunu deyir: "Ona bir az xoşbəxtlik bəxş etmək mənə böyük sevinc verirdi".

"Qulluq etmək öldürür" ideyası ilk dəfə təxminən otuz il əvvəl elmi ədəbiyyatda ortaya çıxıb. 1999-cu ildə "Journal of the American Medical Association"da psixiatrlar Riçard Şults və Skott Biç tərəfindən dərc olunan məqalədə bildirilib ki, çətinlik çəkən baxıcıların dörd il ərzində ölmə ehtimalı baxıcı olmayanlara nisbətən 63 faiz daha yüksəkdir. Bu tapıntı o vaxtdan bəri demək olar ki, 5300 dəfə, o cümlədən son iki ildə təxminən 300 dəfə istinad edilib.

Lakin Eyzenberqer və həmkarlarının sentyabr ayında "Biopsychosocial Science and Medicine" jurnalında bildirdiklərinə görə, tədqiqatçılar bu tapıntını təkrarlamaqda böyük ölçüdə uğursuz olublar və əksinə, xeyli sayda araşdırma qulluq etməyin daha uzun ömür sürməklə əlaqəli olduğunu göstərir. Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, qulluq etməyin yaratdığı stres insanların ehtiyacı olanlara kömək etmək üçün genetik olaraq proqramlaşdırılmış meyli ilə yumşaldıla bilər.

Qulluq etməyin müsbət tərəfləri ətrafındakı sükut yəqin ki, xoş niyyətlidir. AARP və Milli Qulluq Alyansının 2025-ci il hesabatına görə, 2025-ci ildə ABŞ-dakı bütün böyüklərin demək olar ki, dörddə biri, təxminən 63 milyon insan tibbi vəziyyəti və ya əlilliyi olan böyüklərə və ya uşaqlara qulluq göstərib. Sorğuda iştirak edən baxıcıların təxminən 65 faizi orta və ya yüksək emosional stres yaşadığını, demək olar ki, yarısı isə maliyyə çətinlikləri ilə üzləşdiyini bildirib. Hesabatda qeyd olunur ki, baxıcılar üçün maliyyə və emosional dəstək hələ də məhduddur.

Solt-Leyk-Sitidəki Yuta Universitetinin sosioloqu və gerontoloqu Rebekka Uts deyir ki, qulluq etməyin müsbət tərəflərini vurğulamaq mövcud olan azsaylı yardımı təhlükə altına qoya bilər. "Mən ayağımızı qazdan çəkmək və qulluq etməyin çox müsbət olduğunu demək istəmirəm, çünki bu, çətindir və insanların dəstəyə ehtiyacı var."

Lakin Eyzenberqer və həmkarları mübahisə edirlər ki, qulluq etməyi incəliklərdən məhrum şəkildə tamamilə mənfi kimi təsvir etmək, onun sağlamlığı necə qoruya biləcəyinə dair anlayışı məhv edir. İşlə bağlı tükənmə kimi əksər stres amilləri xroniki iltihabla əlaqəlidir. Qulluq etməkdə isə bu əlaqənin olması ehtimalı daha azdır. Eyzenberqer deyir ki, bu qulluq paradoksunu başa düşmək bədənin stresə necə tab gətirə biləcəyini üzə çıxara bilər.