Bir cütlük insan dözümlülüyünün mənşəyini izah etmək üçün axına qarşı gedir

İki tədqiqatçı insanların niyə marafon qaçışları edə bildiyi, La-Manş boğazını üzərək keçə bildiyi və ya bir nəfəslə yüz metr dərinliyə dalıb geri qayıda bildiyi, lakin meymun qohumlarının bunu bacarmadığı ilə bağlı mübahisələrə yol açmış ola bilər.

Sentyabrın 17-də "PaleoAnthropology" jurnalında dərc olunan məqalədə cütlük təklif edir ki, insanlar bu cür fiziki göstəricilər üçün dözümlülüyü təkcə Afrika savannasında ov qovmaqla deyil, həm də göllərdə və ya sahil sularında qida üçün dalış etməklə təkamül etdiriblər. Bu fərziyyə, təkamülün hərəkətverici qüvvələrini yalnız quru ilə əlaqələndirən onilliklər boyu mövcud olan nəzəriyyəyə mürəkkəblik qatır. Lakin bu, su ilə bağlı hər hansı bir ideyaya qarşı tarixən mövcud olan müqavimətlə yanaşı yaşayır.

Bu iş antropoloqlar arasında rezonans doğurur. Konnektikut Universitetinin (Storrs) paleantropoloqu Kristian Tryon deyir: "Bunun təməlqoyucu, yoxsa mənasız olduğunu [əvvəlcə] müəyyən edə bilmədim".

1960-cı ildə tədqiqatçılar "su meymunu" və ya "sahil fərziyyəsi" adlanan bir nəzəriyyə irəli sürdülər. Bu nəzəriyyəyə görə, əcdadlarımız su mühitində qidalanmaq üçün üzməyin nəticəsində daha uzun ayaqlar və digər uyğunlaşmalar qazanıblar. Media vasitəsilə populyarlaşan, lakin elmi jurnallarda lazımi səviyyədə yoxlanılmayan bu ideya, yeni tapılan qalıqların sudakı həyatı inkar etməsi səbəbindən elmi ictimaiyyət tərəfindən rədd edildi. Daha yaxın dövrlərdə isə dominant nəzəriyyə ondan ibarət idi ki, bizim qeyri-adi dözümlülüyümüzü tədricən quruya bağlı insan əcdadları inkişaf etdirib. Tryon deyir: "İnsan təkamülündə su ilə bağlı hər hansı bir şeyi vacib hesab etməyə qarşı bir istəksizlik var idi".

Buna baxmayaraq, dəniz bioloqu kimi təlim keçmiş və özünü "su insanı" adlandıran təkamül antropoloqu Jozefin Yordens uzun müddətdir ki, sahil həyatının təkamül prosesi üçün həyati əhəmiyyət daşıyıb-daşımadığını düşünürdü, çünki bu, həm su, hem də quru resurslarına asan çıxışı təmin edir. Yordens, İsveçin Östersund şəhərindəki Orta İsveç Universitetinin fizioloqu Erika Şaqatay ilə birləşərək, "əvvəl dal, sonra qaç" adlandırdıqları fərziyyəni formalaşdırdı.

Özü də sərbəst dalğıc olan Şaqatay onilliklər boyu Yaponiyadakı Ama və Cənub-Şərqi Asiyadakı Sama-Bajau kimi müasir dəniz yığıcı xalqlarını müşahidə edib və izləyib. Yordens isə qalıq sübutlarını öyrənib və su fəaliyyətləri ilə bağlı ədəbiyyatı araşdırıb. Almaniyanın Leypsiq şəhərindəki Maks Plank Təkamül Antropologiyası İnstitutundan Yordens deyir ki, bizim təkamülümüz "çox güman ki, çox mürəkkəb və çox dinamik bir proses idi".