ABŞ Federal Rezervi (Fed) çərşənbə günü üç ildən çoxdur ilk dəfə faiz dərəcələrini artırıb və federal fondlar faizinin hədəf aralığını 25 baza nöqtəsi ilə 3.75% - 4.00% -ə qaldırıb. Bazarın gözləntilərini tam yerinə yetirən bu addım yaxın gələcəkdə yeni faiz artımlarını da göstərdi. Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatının pul orqanının qərarı qlobal maliyyə bazarlarında yeni bir mərhələ başlayanı təsdiqləyir.
Aydındır ki, 2025-ci ilin ikinci yarısından bəri dünyada mövcud olan pul rahatlığı dövrü artıq geridə qalıb. O vaxt inflyasiyanın azalması arxasında mərkəzi bankların faiz dərəcələrini tədricən azaltması gözlənilirdi və Azərbaycan Mərkəzi Bankı (CBA) da daxil olmaqla bir çox tənzimləyici orqan faiz dərəcələrini aşağı salmağa başlamışdı. Lakin 2026-cı ilin əvvəlində Yaxın Şərqdə yenidən baş verən gərginlik və onların neft qiymətlərinə birbaşa təsiri qlobal inflyasiya təzyiqlərini yenidən başlatdı.
2022-ci ildən davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsi nəticəsində enerji bazarlarında yaranmış tarazlıq kifayət qədər olmasaydı, Körfəz ölkələrini böyük neft və qaz ehtiyatları ilə və İranı əhatə edən geosiyasi kaos yanacaq qiymətlərinin artmasına səbəb oldu. Nəticədə 2025-ci ilin ikinci yarısında faizlərin azaldılması ilə bağlı optimizm tezliklə pul sərtləşdirilməsinə yol açdı. 2026-cı ilin yayında Avropa və Yaponiya mərkəzi banklarının faiz artımları bu tendensiyanın ilk siqnalları idi.
ABŞ-da isə sentyabrda inflyasiya 3,4%-ə çatdı (təxminən hədəf 2% idi), qeyri-qoruq əmək haqqı isə təxminən 50 000-ə yaxın olub. Bu da iş bazarının həddindən artıq qızdığını göstərir. Hər iki göstəricinin gözləntilərdən xeyli ötüb-bürük olması FED-i siyasət dərəcəsinin artırılması ilə bağlı qaçılmaz addım atmağa məcbur etdi. Eyni senaryoun Avropada və Yaponiyada təkrarlanması gözlənilir.
Ümumiyyətlə, inkişaf etmiş ölkələrin mərkəzi bankları, xüsusilə də FED faiz dərəcələrini qaldırarkən inkişaf etmiş ölkələrdəki aktivlərin gəlirləri kəskin şəkildə artır və bu aktivləri qlobal investorlar üçün daha cəlbedici edir. Nəticədə, inkişaf etməkdə olan bazarlardan (EM) böyük kapital axını başlayır, yerli valyutalar qiymətsizləşmə təzyiqlərinə məruz qalır və həmin ölkələrdə dövlət istiqrazlarının gəlirləri artır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (Beynəlxalq Valyuta Fondunun) araşdırması da Vaşinqtonda pul siyasətinin gözlənilməz sərtləşməsinin inkişaf etməkdə olan bazarların valyutalarına birbaşa təzyiq yaradır. Bu səbəbdən bu ölkələr kapital saxlamaq üçün FED və digər böyük mərkəzi bankları izləməyə və faiz dərəcələrini artırmağa məcbur olurlar.
Beləliklə, bu qlobal fırtına fonunda Azərbaycan Mərkəzi Bankı hansı mövqe tutub? Bu suala cavab vermək üçün CBA-nın təqdim etdiyi son makroiqtisadi göstəricilərə baxmaq kifayətdir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
