ABŞ “indiyə qədərki ən böyük maliyyə hücumunun” ona kömək edəcəyini və İsrailin İranla davam edən müharibəsinə son qoyacağını bildirib. Bununla belə, İran prezident Donald Tramp və onun maliyyə naziri Skott Bessentin xəbərdarlığından boyun qaçıraraq, sanksiyalara “tam hazır olduğunu” deyib. İran ABŞ-ın sanksiyalarına yad deyil.
Rejim 1979-cu il İslam İnqilabından bəri demək olar ki, davamlı Amerika iqtisadi təzyiqi altındadır. Bu müddət ərzində o, ABŞ-ın sanksiyalarına məhəl qoymayan və ya İranla ticarəti dayandıra bilməyən bir neçə ölkə ilə dərin ticarət əlaqələri inkişaf etdirdi. Nəticədə, bir çox iqtisadçı Vaşinqtonun son addımının məhdud təsir göstərəcəyini iddia edir.
Bəs İran kiminlə ticarət edir? Bəs ABŞ-ın “iqtisadi D-Day” adlandırdığı hadisənin İrana real təsiri ola bilərmi? BMT və Ümumdünya Ticarət Təşkilatının törəməsi olan Beynəlxalq Ticarət Mərkəzinin (ITC) məlumatına görə, Çin İran mallarının ən böyük alıcısıdır və 2025-ci ildə ixracının 26,9%-ni təşkil edir.
İranla ABŞ-İsrail müharibəsi başlamazdan əvvəlki dövrü əhatə edən ITC-nin məlumatlarına bir neçə xəbərdarlıq var. Birincisi, bir neçə iqtisadçı hesab edir ki, hələ münaqişə başlamazdan əvvəl İranın, xüsusən də Çinə çoxlu neft satışı siyasi səbəblərə görə az məlumatlandırılıb. İkincisi, ITC İranın ixracatını əsasən ticarət tərəfdaşları tərəfindən bildirilən idxal rəqəmlərindən istifadə edərək hesablayır - İrandan yeni ixrac məlumatlarını əldə etməkdə çətinlik olduğu üçün.
Üçüncüsü, İraq kimi İranın bəzi ticarət tərəfdaşları üçün idxal məlumatları tam deyil. Buna baxmayaraq, İran ticarətinin Çin üçün əhəmiyyəti ABŞ-ın “iqtisadi D-Day” elanına verdiyi cavabdan aydın görünür. O, "qeyri-qanuni birtərəfli sanksiyalar" adlandırdığı şeyə qəti şəkildə qarşı olduğunu, iqtisadi təzyiq taktikasının problemlərin həllinə kömək etməyəcəyini və Pekinin öz maraqlarını qoruyacağını bildirib.
ITC məlumatlarına görə Türkiyə İranın digər böyük ticarət tərəfdaşıdır, lakin ABŞ ilə Çindən daha çox dostluq münasibətlərinə malikdir. Bu, onu çətin vəziyyətə salır. ABŞ iqtisadi təzyiq taktikasının bir hissəsi olaraq İranla ticarəti davam etdirənləri cəzalandırmaqla hədələyib.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
