İranın yüksək təhlükəsizlik orqanının yeni lideri qonşularını ABŞ-ın Tehran iqtisadiyyatını sıxışdırmaq üçün yeni səylərinə qoşulmamaq barədə xəbərdar edib və Donald Tramp Hörmüz boğazının ABŞ-ın yeni ərazisi olduğuna dair halüsinasiyapərəst fikrindən daşındığı üçün regiondakı ABŞ-ın kommersiya maraqlarını təhdid edib. İranın ali milli təhlükəsizlik şurasının yeni sərt lideri Möhsün Rezai dövlət televiziyasına deyib ki, əgər qonşuları ABŞ-ın apardığı “iqtisadi müharibəyə” qoşulsa, İran Körfəzdən çıxan neft daşıma yollarını – Hörmüz boğazına alternativ – hədəf alacaq. Həmin qonşular “düşmən hesab olunacaq” və “biz onların maraqlarını hədəfə alacağıq” dedi.
Rezai 1980-88-ci illərdə İraqla müharibənin çox hissəsində İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) baş komandanı olub və bu ay Tehranın siyasi və hərbi mövqeyini sərtləşdirən bir sıra yüksək vəzifəli təyinatlarda adı çəkilib. Onun IRIB yayımçısı ilə müsahibəsi təyinatından sonra ən geniş ictimai bəyanatdır. Rezaei həmçinin İslam respublikasının müharibədə oynamaq üçün daha çox kartı olduğunu iddia edərək, "biz hələ Amerikanın heç bir iqtisadi maraqlarına hücum etməmişik" dedi.
Keçən həftə Tramp İran iqtisadiyyatını təcrid etmək üçün yeni kampaniya elan edərək, ABŞ prezidentinin qeyri-populyar müharibəsi heç bir əhəmiyyətli həll əlaməti olmadan altı aya yaxınlaşdığı üçün Tehrana kömək edən və ya onunla iş görən istənilən ölkəni “böyük iqtisadi nəticələrlə” hədələdi. Trampın fevralın 28-də İsraillə başladığı müharibəni başa çatdırmaq səyləri iyunda imzalanmış atəşkəs sazişinin iflasından sonra əsasını qoyub – İran münaqişədən əvvəl dünya neft tədarükünün beşdə birini keçirən su yolu olan Hörmüz boğazına nəzarəti ələ keçirib. Vaşinqton digər hökumətləri İran iqtisadiyyatını, xüsusən də Çini İranın əsas strateji tərəfdaşları arasında təcrid etmək səylərinə qoşulmağa çağırıb.
Lakin Pekin ABŞ-ın sanksiyalarının Yaxın Şərqdəki münaqişəni həll etməyəcəyini iddia edərək, bu təşəbbüsü tənqid edib. İranın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olan Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri keçən həftə çərşənbə axşamı elan edib ki, Tehranla bütün ticarət və maliyyə əməliyyatlarını növbəti xəbərdarlığa qədər dayandırır. ABŞ xəzinədarlığı bir neçə aydır ki, məqsədyönlü sanksiyalarla İranın maliyyəsini kəsmək məqsədi ilə “İqtisadi qəzəb” əməliyyatı həyata keçirir, Hörmüz boğazındakı dəniz blokadası isə İran limanlarının ölkə iqtisadiyyatını ayaqda saxlamaq üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən neft ixracına mane olmağa çalışır.
ABŞ prezidenti son günlər dəfələrlə boğazın ABŞ ərazisi elan edilməsi konsepsiyasını gündəmə gətirib. Cümə günü ABŞ prezidenti Cənubi Karolinada izdiham qarşısında deyib: “Biz qalib olub-olmadığımızı belə bilmirik, çünki Hörmüz boğazını hazırda Amerika ərazisi kimi görürəm”. Şənbə gecəsi Tramp yenidən sosial media platformasında Körfəzi göstərən və Hörmüz boğazını “ABŞ-ın yeni ərazisi” kimi təsvir edən xəritə qrafikini paylaşıb. Rezaei müsahibəsində deyib ki, su yolunun idarə olunması ilə bağlı boğazlararası qonşu Omanla müzakirələr davam edir və ödənişlər tətbiq olunacaq.
Fransa prezidenti Emmanuel Makron və Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salmanın Səudiyyə Ərəbistanı liderinin Parisə bazar günü başlayacaq iki günlük səfəri zamanı Hörmüz boğazına alternativ marşrutların yaradılması planlarını müzakirə edəcəkləri gözlənilir. Rəsmilər bildiriblər ki, təkliflər arasında Körfəzdən kənar Oman limanları vasitəsilə ticarətin artırılması, Səudiyyə Ərəbistanında və başqa yerlərdə boru kəmərlərinin genişləndirilməsi və ya ikiqat artırılması, yeni dəmir yolu əlaqələrinin inkişafı daxildir. Fransa və Səudiyyə Ərəbistanı, bazar ertəsi nazirlər səviyyəsində görüşməsi planlaşdırılan Yaxın Şərq və Avropa arasında enerji və logistika əlaqələri üzrə işçi qrupu yaradıb.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
