Köçürülmüş ürəklər yeni sahiblərinin yaşını götürür?

Müasir transplant cərrahiyyəsinin möcüzələri hələ də bəzən insanı heyrətə sala bilir. Bir insanın döyünən ürəyinin həyatını xilas etmək üçün başqasının canlı bədəninə tikilməsi Frankenshteynvari bir nailiyyət kimi görünə bilər. Lakin bu gün bu cür cərrahiyyə eksperimental deyil, standart və təsdiqlənmiş tibbi prosedurdur: Amerika Ürək Assosiasiyasının məlumatına görə, 2025-ci ildə təkcə Birləşmiş Ştatlarda 4500-dən çox ürək transplantasiyası həyata keçirilib.

Faciə ondadır ki, bu, hamı üçün əlçatan deyil. Minlərlə insan orqan donorluğu siyahılarında öz növbəsini gözləyir və onların bir çoxu növbəsi çatmamış dünyasını dəyişir. Bunun qismən səbəbi odur ki, hər kəs köhnə və yorğun ürək əvəzinə gənc, sağlam ürək almaq istəyir — nə qədər gənc olsa, bir o qədər yaxşıdır. Orqanların necə qocalması ilə bağlı son tapıntılar özünü doğruldarsa, bu vəziyyət tezliklə dəyişə bilər.

Daha çox oxuyun: “Kaş ki, texnologiyanın ürəyi olaydı”

Gənc orqanlara olan istək qismən cavanlaşma ilə bağlı spekulyativ bir nəzəriyyədən qaynaqlanır: Heteroxron parabioz kimi tanınan siçanlar üzərində aparılan tədqiqatlar, yəni yaşlı və gənc siçanın qan dövranı sistemlərinin bir-birinə tikilməsi, gənc siçanın qanının yaşlı siçanı cavanlaşdıra biləcəyini göstərmişdi. Bəziləri orqan transplantasiyasında da oxşar bir şeyin baş verə biləcəyini fərz edirdilər.

Lakin Harvard Tibb Məktəbindən bir qrup alim və cərrah, Berlinli bir cərrahla birlikdə, bu yaxınlarda aşkar etdilər ki, əslində, orqanın bioloji yaşı transplantasiyadan sonra onun sahibinin yaşına uyğunlaşa bilir. Onlar yaşlı ürəyi gənc siçana və ya insana tikdikdə, molekulyar mühitdəki amillərə görə orqan sanki zamanı geri çevirərək yeni məskənində cavanlaşırdı.

Bunun əksi də doğru idi: Gənc ürək cərrahi yolla yaşlı siçana və ya insana köçürüldükdə, gənc ürək resipientin bədəninə uyğunlaşmaq üçün qocalırdı. Alimlər təklif edirlər ki, orqanlar yeni bir yerə köçən və uyğunlaşmaq üçün yerli dili və adətləri öyrənən bir insan kimi "assimilyasiya" olunurlar.