Mənim qızlar üçün nəzərdə tutulmuş orta məktəbimə bəzən xərçənglər gəlirdi. Onu ilk dəfə yayin əvvəlində, yağışlı bir gündə, təhsilimin ilk ilində görmüşdüm. Xərçəng nəm, ağır havanın yerə yaxın qaldığı çöl keçidlərindən biri ilə yan-yana sürünürdü. Boz-yaşıl gözləri qum rəngində olan kiçik, girdə qabığından bayıra çıxmışdı və ayaqları yumşaq, xışıltılı bir səs çıxarırdı. Yerimdə donub qaldım, az qala arxamca gələn sinif yoldaşımla toqquşacaqdım. O, mənə şübhəli bir nəzərlə baxdı. İzah etmək üçün ağzımı açdım, amma dilim qurumuşdu və sözlər boğazımda düyünləndi. Mən nəsə deyənə qədər xərçəng sürüşüb getmişdi. Sinif yoldaşımın nazik qaşları narazılıqla çatıldı.
Anladığım qədərilə, xərçənglər yaxınlıqdakı çaydan gəlirdilər. Hər iki tərəfdəki sahil boyu hündür qamışlıqlar bitirdi və sahil xəttinin guya uzaqda olmasına baxmayaraq, dənizin varlığını hiss edə bildiyimə əmin idim. Suyun səviyyəsi hər gün qalxıb enir, dövrlər ay ərzində tədricən dəyişirdi. Bəzən bulanıq suyun üzərində yalnız qamışların ucları və toxum başları görünürdü, bəzən isə qamışlar tamamilə çılpaq qalır və onların dibində xərçənglərin dırmaşdığı aydın görünürdü. Hər səhər stansiyadan çıxdıqdan sonra körpü ilə çayı keçirdim. Körpə gedən yolda bir dənə də olsun xərçəng görməzdim, amma o nöqtədən etibarən məktəbə yaxınlaşdıqca yolda saysız-hesabsız xərçəng cəsədi olardı. Günəş onların qabıqlarını qovurur, dəhşətli bir üfunət yayırdı. Qarğalar həm diri, həm də ölü xərçəngləri dimdikləyir, avtomobillər isə qabıqları xırda parçalara bölürdü. Sağ qalıb məktəbə çata bilən xərçənglər dəhlizlərdə, məktəb həyətində, gül dibçəklərində və hətta sinif otaqlarında dolaşırdılar. Mənə elə gəlirdi ki, onlar azıblar, sanki nəsə axtarırmış kimi bir yerdən başqa yerə gedirlər. Nə vaxt birini görsəm, gözlərim ona zillənərdi. Digər şagirdlər mənə ehtiyatla baxardılar. Bəlkə də onlar xərçənglərin fərqində məndən daha çox idilər, onlardan qaçır və ya yoxmuş kimi davranırdılar. Hətta bir xərçəng düz qarşılarında olsa belə, onu görməzlikdən gəlir, yollarına davam edir və səslərini alçaldırdılar. Xərçəngin üstündən sadəcə addımlayıb keçmək mümkün olduğu halda, onlar bunun əvəzinə qabarıq şəkildə onun ətrafından dolanır və ya vəhşicəsinə gülüş və qışqırıqlara boğulurdular. Əgər bir xərçəng onların içəri geyilən başmaqlarının içinə girsəydi, onu silkələyib çıxarmaq əvəzinə, məktəbə yalnız corabda girərdilər. Bütöv və ya parçalanmış xərçəng qabıqları məktəbin hər yerində peyda olur, toz-torpaq, tökülmüş yarpaqlar və digər zibillərlə birlikdə süpürülür, zibil torbasına qoyulur və binaların arxasındakı yandırma sobasına aparılırdı. O vaxtlar yandırma işlərinə məktəbin xadiməsi, yoğun, orta yaşlı bir qadın baxırdı. Şagirdlər ona "qoca qız" deyirdilər, hətta bəzi müəllimlər də ona belə müraciət edirdilər: "Kimsə getsin, o qoca qızı çağırsın, bu sınmış şüşələri təmizləsin." "Hey, bilirsən o qoca qız bəzən nə edir?" Bir gün həftəlik təmizlik növbəsi zamanı iki şagirdin sakitcə söhbət etdiyini eşitdim. "O, diri xərçəngləri birbaşa yandırma sobasına atır. Sadəcə maşası ilə tutur və içəri atır. Onların iyini hiss edə bilərsən - çox kəskindir, duzlu su iyi verir." "Həqiqətən? Bu çox qorxuncdur." "Görəsən niyə belə edir?" "O qoca qızın həyatı çox çətin keçib." "Səncə neçə yaşı var?" "Bəlkə altmış? Yetmiş? Amma xərçənglərə bunu etmək..." Onların söhbətini eşitmək üçün qulaq kəsildim, amma növbəti dəqiqə bir çox qızın vurulduğu bədən tərbiyəsi müəllimindən danışmağa başladılar. "Bilirdiniz ki, Hara-sensei kollec çempionatlarında yüngül atletika üzrə ikinci yeri tutub? Milli yarışlara qatılmağına çox az qalmışdı!" "Nə qədər əladır!" "Əgər ayağından zədə almasaydı... hələ də məşq edərdi." "O hələ də çox əzələlidir." Bir dəfə bədən tərbiyəsi müəlliminin dəhlizdə bir xərçəngin üstünə basdığını görmüşdüm. Bunun təsadüf, yoxsa qəsdən olduğunu demək çətin idi, amma dabanı ilə əzilmiş qabığı kənara təpikləməsi qəribə dərəcədə vərdişli görünürdü. İdman şalvarı onun əzələli baldırlarına kip yapışırdı. Hara-senseinin ətrafına həmişə yaşıl alma ətri yayılırdı. "O şampunu var ha... necə ola bilər ki, bir şey bu qədər gözəl qoxsun!" "Bəs o qıvrım saçları!" "O şampunu haradan ala bilərəm?" "Nədir, sən də onun kimi qoxmaq istəyirsən?" "Bəs o hiss etsə? Yaxşı? Bunun nə əhəmiyyəti var!"
Bir gün, bədən tərbiyəsi dərsinin sonunda Hara-sensei bütün avadanlıqları yığmağı mənə tapşırdı. İdmanla elə də yaxşı aram yox idi, ona görə də çox güman ki, bu təsadüfi bir seçim idi. Amma bu, sinif yoldaşlarım arasında bir hay-küyə səbəb oldu. O da hiyləgərcəsinə gülümsəyirdi - mükəmməl qırxılmış, dar və bucaqlı çənəsi idman meydançasından əks olunan günəş işığında parıldayırdı. Avadanlıqları yığdıqdan sonra kampusun kənarı ilə geri qayıdırdım. Kol və ağacların arasında gözüm bir şeyə sataşdı: yerdən çıxan, təxminən diz hündürlüyündə, hər tərəfi altı düym enində olan düzbucaqlı bir blok. Boz fonda ağ ləkələri olan qranitdən hazırlanmışdı və küncləri aşınmış və ya yeyilmiş görünürdü. Bir tərəfində hərflər həkk olunmuşdu, lakin yazını oxumaq çətin idi, işarələr solmuşdu, sanki qaşınaraq silinmişdi. Nədənsə, bunu əvvəllər heç görməmişdim. Küləkdə yellənən ağacların kölgələri onun üzərində titrəyirdi. Məzar daşına bənzəyirdi, amma çox daha kiçik idi. "Nə edirsən?" Səs məni o qədər diksindirdi ki, nəfəsim kəsildi. Məktəb xadiməsi ağacların arasındakı boşluqdan çıxıb şən bir şəkildə gülümsədi. O, kombinezon və saman papaq geyinmişdi, boynuna dəsmal dolamışdı və əlində budama qayçısı vardı. Üzünə çəkdiyi ağ tonal kremin üzərində tər damcıları parıldayırdı. "Nə edirsən?" - deyə təkrar etdi. Tərəddüd etdim. "Bunu gördüm." Səsim boğuq çıxdı: artıq çoxdandır ki, heç kimlə danışmamışdım. Ayağımızın altındakı məzar nişanına işarə etdim. "Ona görə yıxıldın?" - deyə soruşdu. "Bağışlayın?" "Ona ilişib yıxılmadın ki?" Sinifdəki ən bacarıqsız şagird olduğumu bilirdim, amma yenə də
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
