“Mən hazırda yaşayan ən bədbəxt insanam,” – Abraham Lincoln (12 fevral 1809–15 aprel 1865) otuz üçüncü ad gününə üç həftə qalmış hüquqşünas tərəfdaşına yazırdı. “Əgər hiss etdiklərim bütün insan ailəsinə bərabər paylansaydı, yer üzündə bir dənə də olsun şən sima qalmazdı.”
Təbiətən düşüncəli, həssas və mərhəmətli olan Lincoln həyatı dərindən hiss edirdi. Uşaq ikən ögey bacısına qarışqanın həyatının qarışqa üçün bizimki qədər şirin olduğunu söyləmiş və digər uşaqları oyun zamanı uşaqlara xas olan o düşüncəsiz qəddarlıqla dəniz tısbağalarını yandırdıqlarına görə şiddətlə qınamışdı. Yeniyetməlik dövründə o, ailəsinin öz iş sahələri üçün ibtidai savadlılığı kifayət hesab edən ənənəsinə qarşı çıxaraq, təhsil almaq və oxumaq üçün təsərrüfat işlərindən gizlicə uzaqlaşırdı. Buna görə də bir əmisi oğlu onu sonralar “çox tənbəl… həmişə oxuyan — cızma-qara edən — yazan — hesablayan — şeir yazan və s. və s.” kimi xatırlayırdı. Gənc yaşlarında o, özünü çox böyük arzular qurmaq və sonra məyusluqla partlamaq kimi “qəribə bir bədbəxtliklə” lənətlənmiş biri kimi görməyə başladı.
Atasının təsərrüfatını tərk etdikdən beş il sonra, depressiyanın ilk partlayışı gənc adamın dünyasını sarsıtdı. Hüquq təhsili onu gücünün çatacağından artıq yükləmişdi. Gecə-gündüz oxumaqdan arıqlamışdı. Bu arada, bir tif epidemiyası ölkəni ölüm dalğası ilə bürüdü və Lincolnün həssaslığını bənzərsiz şəkildə anlayan və dərindən qayğısına qaldığı Ann Rutledge-in həyatına son qoydu. Bu qayğı o qədər dərin idi ki, ətrafındakılar onların münasibətinin mahiyyətini tam anlamırdılar, baxmayaraq ki, nəsillər boyu insanlar bu münasibəti şərh etmək azadlığını özlərində tapıb, azsaylı faktların kövrək skeleti ətrafında bütöv bir romantik mifologiya yaratdılar.
Münasibətin şəxsi reallığı nə olursa olsun, məhz bu mübarizə və itki dövründə, geniş yayılmış ölümün əhatəsində və öz məxluqi hüdudlarından kənara çıxmış vəziyyətdə Lincoln ciddi şəkildə intihar haqqında düşünməyə başladı. Bu fikir o qədər müdaxiləedici və icra edilə bilən bir hala gəldi ki, o, artıq cib bıçağını gəzdirməyə özünə etibar etmirdi. Dostları və qonşuları onun zehni çöküşünü artan narahatlıqla izləyirdilər; onun tüfəngi ilə meşədə məqsədsiz gəzdiyini görmək o qədər həyəcan verici idi ki, ona intihar nəzarəti təyin etdilər.
Lincoln yaşadı. Lakin o andan etibarən, Keats və Çaykovski kimi, o da tez-tez ölümcül ümidsizliyin hücumlarına məruz qaldı. Joshua Wolf Shenk “Lincolnün Melankoliyası: Depressiya Bir Prezidenti Necə Sınadı və Onun Böyüklüyünü Necə Qidalandırdı” (ictimai kitabxana) əsərində bu vəziyyətin xarakter formalaşdıran gücünü araşdırır.
İntihar depressiyasının o ilk kifayət qədər ictimai epizodundan sonra, Lincoln ağır qəlbini məşhur yumorunun arxasında, o qədər şən bir yüngüllük fasadının arxasında gizlətməyi öyrəndi ki, hətta onunla ən yaxın işləyənlər belə onu heç vaxt kədərli və ya əsəbi görmədilər. Lakin bu, mərhəmət çatlarından dolayı yollarla kənara sızdı: Bir dostunun ağır depressiyasını öz böyük təsəlli hədiyyəsi ilə sağaltmağa çalışarkən, o, “bəzən ən şirin fikri belə köhnəldən və onu ölüm acılığına çevirən o düşüncə intensivliyi” haqqında təsirli bir yaxınlıqla yazırdı.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
