212 niyə Nyu-Yorkundur: telefon nömrələrində gizlənən şəhər reytinqi

Diskli telefonu xatırlayanlar bilir: hər rəqəm eyni vaxtı aparmır. Diski “1” üçün az, “9” üçün çox fırlatmaq lazımdır, çünki hər rəqəm o qədər elektrik impulsu göndərir. Bir — bir impuls. Doqquz — doqquz. Sıfır isə ən pisi: on impuls.

1947-ci ildə AT&T və Bell System Şimali Amerika üçün vahid nömrələmə planı hazırlayanda bu detal mühəndislər üçün əsas məsələyə çevrildi. Onlar bilirdilər ki, ən çox zəng edilən şəhərlərdə hər saniyə minlərlə dəfə təkrarlanacaq.

Ona görə də qayda belə oldu: ən az impuls tələb edən kodlar ən çox zəng olan şəhərlərə verilsin.

O dövrün texniki məhdudiyyətləri daxilində mümkün olan ən sürətli kod 212 idi — cəmi beş impuls. Onu Nyu-Yorka verdilər, çünki Nyu-York Şimali Amerikanın ən sıx telefon mərkəzi idi.

Sonrası siyahı kimi düzülür. Los-Anceles 213, Çikaqo 312 — altı impuls. Detroyt, Filadelfiya, Detroyt kimi sənaye şəhərləri də ilk sıralarda. San-Fransisko 415 aldı — on impuls. Havay isə 808 — iyirmi altı impuls, yəni demək olar ki, mümkün olan ən yavaş kod.

Yəni 1947-ci ildə bir amerikalı öz telefon kodunu deyəndə, əslində şəhərinin o dövrdəki əhəmiyyətini də deyirdi. Bunu heç kim elan etməmişdi; sadəcə mühəndislik məntiqi idi.

Maraqlısı odur ki, texnologiya çoxdan yoxa çıxıb, kod isə qalıb. Diskli telefonlar 1980-ci illərdə tarixə qarışdı; tonlu yığım rəqəmlər arasındakı fərqi tamamilə sildi. Bu gün 212 yığmaqla 808 yığmaq arasında heç bir vaxt fərqi yoxdur.

Amma 212 hələ də dəyərlidir — indi başqa səbəbdən. Manhettendə 212 ilə başlayan nömrə köhnəlik və prestij əlaməti sayılır; onları alıb-satan brokerlər var. Bir vaxtlar mühəndis qərarı olan şey əvvəlcə coğrafi göstəriciyə, sonra isə statusa çevrildi.

Bu, texnologiyada tez-tez təkrarlanan bir hadisədir. Nəyinsə forması onu yaradan səbəbdən çox yaşayır. QWERTY klaviaturası mexaniki yazı makinaları üçün düzülmüşdü; makinalar getdi, düzülüş qaldı. Dəmiryol enləri, kitab ölçüləri, telefon kodları — hamısı artıq mövcud olmayan məhdudiyyətlərin izləridir.

Nyu-Yorkda kimsə bu gün 212 nömrəsi üçün əlavə pul ödəyəndə, əslində 1947-ci ildə bir mühəndisin diski neçə dəfə fırlatmaq barədə düşüncəsinə pul ödəyir.