İsrailin yaranmasından təxminən səkkiz il sonra, suveren Fələstin dövlətinin yaradılması ərəb-İsrail münaqişəsinin həlledici məsələsi olaraq qalır. Müharibələr aparılıb, sülh müqavilələri imzalanıb və diplomatik təşəbbüslər irəli sürülüb, lakin bu mərkəzi strateji məsələ hələ də həllini tapmayıb. Bu gün Səudiyyə Ərəbistanı Fələstin dövlətinin yaradılması və İsraillə davamlı sülh razılaşmasının təmin edilməsi istiqamətində səylərin önündə gedir.
Onun bu məsələyə sadiqliyi 2024-cü ildə iki dövlətli həllin həyata keçirilməsi üçün Qlobal Alyansın yaradılmasına sponsorluq etmək qərarı ilə aydın şəkildə ifadə olunur və hazırda Romada iclas keçirilir. Kral Salman və vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salman bir-birinin ardınca Səudiyyə Ərəbistanı monarxlarının izi ilə gedirlər. Yarım əsrdən artıqdır ki, krallıq diqqətəlayiq ardıcıl mövqeyini qoruyub saxlayır.
Sual heç vaxt İsraillə sülhün mümkün olub-olmaması ilə bağlı olmayıb, lakin belə bir sülhün hərtərəfli, qanuni və dönməz olması üçün tələb olunan siyasi şərtlərin mövcud olub-olmaması olub. Bu çərçivədə İsrailin tanınması və suveren Fələstin dövlətinin yaradılması vahid məskunlaşmanın paralel komponentləridir. Heç biri digərini qabaqlamaq niyyətində deyil.
Bu doktrina Fələstinin öz müqəddəratını təyin etməsini Səudiyyənin milli təhlükəsizlik siyasətinin mərkəzi sütununa çevirən Kral Feysəl dövründə yaranıb. Onun varisləri bu prinsipi qoruyub saxlamış, eyni zamanda onun diplomatik ifadəsini dəyişən regional reallıqlara uyğunlaşdırmışlar. Diplomatik mühit inkişaf etdikcə belə, məqsəd sabit qaldı.
Kral Fəhdin adını daşıyan 1981-ci il Fəhd Planı bu doktrinanı İsrailin işğal olunmuş ərəb ərazilərindən çıxarılmasını və Fələstinin milli hüquqlarının tanınmasını tələb edən rəsmi sülh təklifinə çevirdi. İki onillikdən sonra Vəliəhd Şahzadə və daha sonra Kral Abdullah 2002-ci ildə Ərəb Sülh Təşəbbüsü vasitəsilə eyni strateji məntiqi genişləndirdilər. İsrailə 1967-ci ildə işğal olunmuş ərazilərdən çıxması və müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılması müqabilində ərəb dünyası ilə hərtərəfli sülh və normal münasibətlər təklif olunub.
Buna görə də Səudiyyənin hazırkı rəhbərliyi həll olunmamış siyasət müzakirəsindən çox, qurulmuş strateji doktrinanı miras alır. Onların məsuliyyəti bugünkü diplomatik mühitin onilliklər ərzində əsaslı şəkildə dəyişməz qalan şərtləri nəhayət təmin edə biləcəyini müəyyən etməkdir. Bu davamlılıq həm də daha geniş dövlət legitimliyi məsələsini əks etdirir.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
