BRUSSELS — POLITICO-nun əldə etdiyi daxili sənədlərə görə, Macarıstanda nüvə elektrik stansiyası tikən Rusiya dövlətinin nəzarətində olan korporasiya Misirdə eyni texnologiyadan istifadə edən başqa bir layihədə təhlükəsizlik, təhlükəsizlik və mühəndislik xətaları ilə bağlı iddialarla üzləşib. Misirin Nüvə Elektrik Stansiyaları İdarəsi 4 iyun tarixli və Rosatom rəhbərliyinə ünvanlanmış məxfi məktubda çoxlu reaktor bloklarına təsir edən “nöqsanları” və El Dabaa nüvə stansiyasını tikərkən “nüvə təhlükəsizliyi mədəniyyətinin” pozulmasını təsvir edir. Məktubda həmçinin layihədə məmurun “qəsdən səhlənkarlığına” istinad edilir.
Sənədlərin tranşı media ilə danışmaq səlahiyyəti olmadığı üçün anonimlik hüququ verilmiş bir kəşfiyyat rəsmisi vasitəsilə paylaşılıb və bu, əvvəllər heç vaxt ictimaiyyətə açıqlanmayıb. Buraya tikinti gecikmələrini və Rosatom-un layihəyə dair öz rəylərindən gələn mühəndislik problemlərini təsvir edən məxfi şirkət sənədləri daxildir. Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya genişmiqyaslı işğalı Avropanı bu ölkəyə qarşı geniş sanksiyalar tətbiq etməyə sövq etdiyindən, Rosatom Avropa hökumətlərini nüvə enerjisi bazarında etibarlı və səlahiyyətli təchizatçı olaraq qaldığına inandırmağa çalışıb.
Lakin təhlükəsizlik pozuntuları ilə bağlı ittihamlar Kremlin nəzarətində olan şirkətin Aİ-dəki əməliyyatları ilə bağlı mövcud narahatlıqları artıra bilər. POLITICO-ya elektron poçtla göndərilən bəyanatda Rosatom nüvə təhlükəsizliyinin ən yüksək səviyyələrini dəstəklədiyini və bunu El Dabaanın inşası boyunca etdiyini söylədi. Şirkət məktubun və ya Misirin Nüvə Elektrik Stansiyaları Administrasiyasından şikayətlərin olub-olmaması ilə bağlı şərh verməkdən imtina etdi, lakin Rosatom ilə əlaqəsi ilə bağlı şərh vermək üçün çoxsaylı sorğulara cavab vermədi.
POLITICO tərəfindən Rosatom-a təqdim edilən məktubda yer alan iddiaların heç biri “layihədə nəzərdə tutulan müqavilə, texniki və nəzarət prosedurları çərçivəsində təsdiqlənməyib”, şirkətin bəyanatında deyilir. Misirin baş naziri Mostafa Madbouli iyul ayında demişdi ki, o, dörd El Dabaa reaktorunun tikintisinin 2030-cu ilə qədər başa çatacağını, ilk reaktor blokunun 2028-ci ilə qədər enerji istehsal etməyə başlayacağını gözləyir. Sahəyə hələlik nüvə yanacağı gətirilməyib.
Rosatomun Misir zavodu Macarıstanın Paks II layihəsinin, Kremlin dəstəklədiyi nüvə genişləndirilməsinin mərkəzində, Budapeştlə Avropa Komissiyası arasında dəfələrlə gərginliyi artıran eyni texnologiyadan istifadə edəcək. Komissiya POLITICO-ya bildirib ki, məxfi sənədlərdən və onlarda olan iddialardan xəbərsizdir. Onlar əlavə ediblər ki, Komissiya layihənin inkişaflarını izləyərkən, “nüvə təhlükəsizliyi məsələləri müvafiq Aİ Üzv Dövlətinin məsuliyyətidir”. 2014-cü ildə Macarıstanın keçmiş Baş naziri Viktor Orban tərəfindən ilkin olaraq yaşıl işıqla işıqlandırılan Paks II layihəsi Budapeştin Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə uyğunlaşmasının simvolu oldu və AB daxilində Rusiyanın enerji texnologiyası üçün dayaq oldu.
Layihə üzərində işlərə bu ilin fevralında başlanılıb. Kremlin nəzarətində olan korporasiyanın Türkiyə və Çində də zavod layihələri var, Almaniya isə iyul ayında Rosatom-un törəmə şirkətlərindən birinə Aşağı Saksoniyadakı zavod üçün nüvə yanacağı çubuqları istehsal etməyə imkan verəcək razılaşmaya yaşıl işıq vurduğuna görə tənqid atəşinə tutulub. Almaniya hökuməti sövdələşmənin ciddi milli təhlükəsizlik nəzarəti altında olacağını bildirib.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
