Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın torpağın deqradasiyası ilə mübarizə və ekosistemləri bərpa etmək səylərinin əsas nümunələrindən biri kimi ortaya çıxır, lakin artan su çatışmazlığı və iqlim təzyiqləri ölkənin tərəqqisini çətinləşdirə bilər. Bu, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Səhralaşma ilə Mübarizə Konvensiyasının (UNCCD) Mərkəzi Asiya: Qədim Ənənələr və Müasir Perspektivlər Regionu adlı regional tematik hesabatında öz əksini tapıb. Hesabatda torpağın deqradasiyası, su ehtiyatlarının azalması, torpağın şoranlaşması və Amudərya və Sırdərya çayları hövzələrində artan təzyiq də daxil olmaqla, regionun üzləşdiyi daha geniş problemlərlə yanaşı, Özbəkistanın ekoloji təşəbbüsləri vurğulanır.
Özbəkistan Aral dənizinin qurumuş yatağının 2 milyon hektarında saksovul əkib, açıq dəniz dibini sabitləşdirməyə və toz və qum hərəkətini azaltmağa kömək edib. Hesabata görə, bu səylər nəticəsində faktiki toz tutma 35%-40%-ə çatıb ki, bu da ilkin proqnozlaşdırılan 15%-18% səviyyəsindən xeyli yüksəkdir. Ölkənin "Yaşıl Makon" təşəbbüsü də hər il təxminən 200 milyon şitil əkilməsini hədəfləyir, hökumət isə 2030-cu ilə qədər şəhərin yaşıllaşdırılmasını 8%-dən 30%-ə çatdırmağı hədəfləyir.
Özbəkistan da suya qənaət edən kənd təsərrüfatını genişləndirib, damcı suvarma sistemi 1 milyon hektara yaxın ərazini əhatə edir. Trend-in təhlili göstərir ki, Özbəkistanın ekoloji siyasəti getdikcə fərdi bərpa layihələrindən meşələrin bərpası, suyun qorunması, qanunvericilik və ictimaiyyətin iştirakını birləşdirən daha geniş torpaq idarəçiliyi strategiyasına doğru irəliləyir. 2023-cü ildə təsdiq edilmiş ölkənin milli torpaq deqradasiyası neytrallığı hədəflərinə deqradasiyaya uğramış torpaqların bərpası, meşə örtüyünün genişləndirilməsi və suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi daxildir.
Hesabatda qeyd olunur ki, qiymətləndirilən dövr ərzində Mərkəzi Asiyada meşəlik ərazilər 6,4% artıb, Özbəkistan isə 39% ilə ən güclü artımlardan birini qeyd edib. Sonrakı yerdə 23% artımla Tacikistan gəlir. Trend-in hesablamaları göstərir ki, Özbəkistanda meşə sahələrinin artımı regional orta göstəricidən altı dəfə çox olub və bu, ölkənin meşələrin bərpası işlərinin miqyasını vurğulayır.
Bununla belə, bu qazanclar regional su ehtiyatlarının əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsi ilə yanaşı baş verir. Hesabata görə, Mərkəzi Asiya üzrə su obyektlərinin əhatə etdiyi sahə 18,5% azalıb, Özbəkistanda isə azalma 50%-ə yaxınlaşıb. Bu, xüsusi çətinlik yaradır, çünki quraq ərazilərdə yeni əkilmiş ağaclar böyümənin ilk bir neçə ilində suvarma tələb edir.
Suyun mövcudluğu Özbəkistanın ətraf mühitin bərpası səylərində əsas məhdudiyyət ola bilər. Ölkə regionun əsas çay sistemlərinin aşağı axınında yerləşir və böyük ölçüdə Qırğızıstan və Tacikistandan qaynaqlanan su axınlarından asılıdır, eyni zamanda kənd təsərrüfatı torpaqlarının çox hissəsi su tutumlu suvarılan ərazilərdə cəmləşib. İqtisadi ölçü Özbəkistanın regional əlaqədən asılılığını daha da vurğulayır.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
