Xəzər dənizinin küləklə süpürülən sahillərinin İpək Yolunun qədim, günəşli oazisləri ilə qovuşduğu yerdə sakit inqilab Avrasiya ticarətinin konturlarını yenidən formalaşdırır. Əsrlər boyu karvanlar xam ipək, ədviyyatlar və uzaq imperiyaların nağılları olan bu sərt, poetik genişlikləri keçdilər. Bu gün müasir sənaye parklarında avtomatlaşdırılmış polad qaynaqının ritmik uğultusu və transsərhəd logistika komplekslərinin sakit açılışı antik dövrün zəif dəvə zənglərini əvəz edir.
Bakı və Daşkənd arasında baş verənlər sadəcə diplomatik nəzakət və ya səthi uyğunlaşma deyil; bu, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazda inteqrasiya olunmuş iqtisadi onurğanın düşünülmüş, memarlıq formalaşdırılmasıdır. Bu geosiyasi dəyişikliyin əsasında iqtisadi fəlsəfədə əsaslı keçid dayanır. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra onilliklər ərzində Avrasiyada ikitərəfli ticarət parçalanmış, aşağı marjalı mübadilələr və passiv xammal hasilatı ilə müəyyən edilmişdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında ikitərəfli ticarəti 2030-cu ilə qədər 1 milyard dollara çatdırmaq üçün hərtərəfli fəaliyyət planı ilə əsaslandırılmış son yüksək səviyyəli diplomatik danışıqlar bu mirasdan tamamilə uzaqlaşdığını göstərir. Azərbaycan və Özbəkistan artıq xarici qlobal güclər üçün passiv tranzit dəhlizləri və ya əmtəə tədarükçüləri rolunu oynamaqla kifayətlənmirlər. Bunun əvəzinə onlar öz coğrafi mövqelərindən kapitalı saxlayan, texniki təcrübə quran və öz sərhədləri daxilində sənaye dərinliyi yaradan sinxronlaşdırılmış, əlavə dəyərli istehsal ekosistemi qurmaq üçün istifadə edirlər.
Bu inteqrasiyanın əsas sütunu Azərbaycanın Hacıqabul Sənaye Məhəlləsində möhkəmlənmiş ağır sənaye və avtomobil tərəfdaşlığıdır. Avtomobil hissələrinin sadəcə idxal edildiyi və bir-birinə bağlandığı əsas yarı yıxılmış (SKD) montaj əməliyyatlarını keçmiş, 80 milyon ABŞ dolları dəyərində yeni müştərək müəssisə tam yıxılmış (CKD) istehsal imkanlarını təqdim edir. Avtomatlaşdırılmış kuzov qaynağı, sənaye rənglənməsi və yüksək dəqiqlikli montaj xətlərini birbaşa Azərbaycan torpağında yerləşdirməklə Özbəkistanın istehsalçı flaqmanı UzAuto Motors Cənubi Qafqaz, Qara dəniz hövzəsi və Avropa bazarlarına strateji körpü başlığı yaradır.
Eyni zamanda, Azərbaycan qeyri-neft sənayeləşməsini sürətləndirir, ixtisaslaşmış mühəndislik istedadlarını yetişdirir və gələcək avtomobil hissələrinin istehsalı üçün zəruri olan yerli təchizatçılar şəbəkəsini yaradır. Bu sənaye sinergiyası ikitərəfli kanal kimi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan kapitalı və korporativ müəssisəsi Özbəkistanın 36 milyondan çox əhalisi olan sürətlə böyüyən daxili bazarına fəal şəkildə daxil olur.
Azərbaycanın “Mətanət A” şirkəti tərəfindən Özbəkistanda irimiqyaslı gips istehsalı müəssisəsinin istifadəyə verilməsi Qafqazın istehsalat təcrübəsinin Mərkəzi Asiyanın nəhəng infrastrukturunu və mənzil bumunu necə təmin etdiyini nümayiş etdirir. Eyni zamanda, Azərbaycanın “Gold Fresh Fruits” kənd təsərrüfatı firması Özbəkistanın Namanqan vilayətində 700 hektarlıq intensiv bağçılıq və soyuq zəncirli logistika layihəsinin ikinci mərhələsinə başlayıb. Ən müasir soyuducu saxlama və paylama qurğularına malik olan bu müəssisə kənd təsərrüfatının tədarük zəncirindəki zəiflikləri aradan qaldırır, məhsul yığımından sonrakı itkiləri azaldır və regional bazarlarda yüksək dəyərli üzvi məhsullar üçün etibarlı təchizat marşrutu yaradır.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
