Beyin yeyən amöbaların insanları necə yoluxdurduğu

Bəzi ölümcül amöblər beyinə hücum etməyə hazır ola bilər.

"Beyin yeyən amöb" kimi tanınan Naegleria fowleri adətən gölməçələrdəki bakteriyalarla qidalanır. Lakin amöbün qida axtarma bacarıqları onu insanların burnundan içəri sürünərək beyinlərinə daxil olmaq üçün xüsusilə uyğun edə bilər.

Naegleria amöbləri laboratoriyada künc-bucağı araşdıran cəsur tədqiqatçılardır və onlar həm də inadkardırlar. Tədqiqatçıların sentyabrın 10-da "Proceedings of the National Academy of Sciences" jurnalında bildirdiklərinə görə, dar keçidlərdən sürünərkən amöblər dayanmadan irəliyə doğru hərəkət edir və demək olar ki, heç vaxt geri dönmürlər. Massaçusets Amherst Universitetinin hüceyrə bioloqu Lillian Fritz-Laylin deyir: "Onlar robot kimidirlər. Sadəcə gedirlər, gedirlər və gedirlər".

Belə bir inadkarlıq bu kiçik, birhüceyrəli canlılara burun dəliklərindən düz beyinə qədər olan marafon səyahətini etməyə kömək edə bilər. Fritz-Laylinin işi Naegleria davranışının böyük ölçüdə naməlum olan mənzərəsini tamamlamağa kömək edir. O deyir: "Biz bu orqanizmlərin əsas biologiyası haqqında demək olar ki, heç nə bilmirik".

N. fowleri amöbləri adətən insanlara zərər vermir. Onlar adətən ilıq şirin su hövzələrində yaşayır, çöküntülərin arasında hərəkət edir və öz işləri ilə məşğul olurlar. Lakin nadir hallarda bu canlılar üzgüçünün burnuna girə bilər. Amöblər burun boşluğu ilə beyinə doğru miqrasiya edərkən toxumaları məhv edir və yeyirlər. Sonra onlar çoxalmağa başlayırlar ki, bu da adətən ölümcül nəticələrə səbəb olur. Birləşmiş Ştatlarda hər il adətən 10-dan az Naegleria infeksiyası qeydə alınır, çox vaxt yayda üzgüçülük yerlərində baş verir, lakin demək olar ki, hər biri ölümcüllə nəticələnir.

Laboratoriyada Fritz-Laylinin komandası Naegleria amöblərinin müxtəlif mühitlərdə hərəkət etmək qabiliyyətini sınaqdan keçirib. Onlar beyin yeyən qohumu ilə oxşar davranışlara malik zərərsiz növ olan N. gruberi-yə diqqət yetiriblər. Fritz-Laylin deyir: "Sizi öldürə bilməyən bir şeylə işləmək daha təhlükəsizdir".