Menopauza dövründə beyin dəyişiklikləri təəccüblü şəkildə fasilə verir

Hamiləlik və menarxe kimi tanınan ilk menstruasiya dövründə baş verən əsas hormonal dəyişikliklər beyində öz əksini tapır. Lakin menopauza zamanı beyindəki dəyişikliklər sanki fasilə verir.

1000-dən çox qadın beyni üzərində aparılan araşdırmada, beyin boz maddəsinin həcminin menarxe zamanı və hamiləlik dövründə azaldığı müəyyən edilib; bu dəyişikliklər qalıcıdır və yaşla bağlı azalmadan fərqlənir. Sentyabrın 8-də "Nature Communications" jurnalında dərc olunan məlumata görə, menopauza zamanı heç bir dəyişiklik müşahidə olunmayıb. Nəticələr təəccüblüdür, lakin ömür boyu hormonların artması və azalmasının beyin strukturunda necə əks olunduğuna dair ipucları verir.

Amsterdam Universiteti Tibb Mərkəzinin koqnitiv neyroelm mütəxəssisi Sofi van ’t Hof deyir: "İnsanlar çox vaxt düşünürlər ki, yetkinlik yaşına çatdıqda beyin artıq formalaşıb bitir, lakin o, ömür boyu dəyişir. Biz bütün həyat boyu boz maddənin bu cür kiçik azalmalarını müşahidə edirik".

Yaşla bağlı dəyişikliklərlə yanaşı, beyin hormonal dəyişikliklərə, xüsusən də hamiləlik və yetkinlik dövründəki kəskin hormonal dəyişmələrə reaksiya verir. Hamiləlik zamanı ümumi beyin həcmi təxminən 4 faiz azalır ki, bunu van ’t Hof "neyronların incə tənzimlənməsi" kimi təsvir edir. Beyin funksiyasını itirmir; o, yenidən qurulur və valideynliyə hazırlaşır.

Az sayda tədqiqat menopauza dövründə beyin dəyişikliklərini araşdırıb. Van ’t Hof və həmkarları Leyden Universiteti və Böyük Britaniya Biobankının struktur MRT tədqiqatlarından əldə edilən məlumatları təhlil ediblər. Tədqiqatçılar nəticədə 1095 beyin skanından ibarət bir dəst əldə ediblər; bura menarxedən əvvəl və sonra yeniyetmə beyinləri, hamiləlikdən əvvəl və sonra, həmçinin menopauzadan əvvəl və sonra yetkin beyinləri daxildir və bunlar hormonal cəhətdən sabit olan nəzarət qrupları ilə müqayisə edilib.

Gözlənildiyi kimi, alimlər beyin qabığında — beynin xarici təbəqəsində — hamiləlik və menarxe ilə əlaqəli boz maddə azalmaları müşahidə ediblər. Lakin onlar menopauza zamanı boz maddədə heç bir azalma qeydə almayıblar. Əslində, menopauzadan əvvəl və sonra beyinlərdə boz maddə həcmində yaşla bağlı gözlənilən azalmalar olsa da, menopauza dövründə bu adi azalma dayanıb.