İndiki vaxtda adını daşıyan elektrikli avtomobil şirkətinin uğurundan əvvəl belə, Nikola Tesla geniş hörmət bəslənilən tarixi bir şəxsiyyət idi. Çox vaxt bu hörmət insanın həyatı və nailiyyətləri haqqında təəccüblü dərəcədə az məlumata əsaslana bilərdi. O, elektriklə bağlı nəsə etməmişdi? Tomas Edison ilə hansısa rəqabətdə iştirak etməmişdi? Əgər onun nəcib, tənha səyləri quruluş tərəfindən əngəllənməsəydi, hamımız sayğacla ölçülə bilməyəcək qədər ucuz, simsiz ötürülən enerjidən zövq almayacaqdıq? Bəlkə də. Teslanın hekayəsində hansı dramatik məmnuniyyətləri tapsaq da, biz onun dahiliyini yalnız faktiki ixtiralarını araşdırmaqla ölçə bilərik ki, bunlardan dördü yuxarıdakı yeni "Lost in Time" videosunda izah olunur.
Tesla 1856-cı ildən 1943-cü ilə qədər yaşayıb; bu, o qədər böyük texnoloji dəyişikliklər dövrü idi ki, o, karyerasının erkən mərhələsində radio ilə idarə olunan qayıq nümayiş etdirəndə, tamaşaçıların bəziləri "qayığın içində onun əl işarələrini oxuyan təlim keçmiş bir meymun olduğuna tamamilə əmin idilər". Bu, 1898-ci il idi, simsiz idarəetmə ideyasının heç kimin ağlına gəlmədiyi bir vaxtda, lakin Tesla artıq "öz-özünə sürən nəqliyyat vasitələri, minlərlə kilometr uzaqdan real iş görən maşınlar və məsafədən idarə olunan təyyarələr" dünyasını görürdü. O, bu oyuna bir az tez başlamış ola bilər, lakin alternativ cərəyan enerji sistemi və induksiya mühərriki ixtirası tam vaxtında baş verdi.
On doqquzuncu əsrin sonunda "Amerikadakı hər bir evə elektrik çatdırmaq yarışı" sürət qazanırdı. Tomas Edisonun sabit cərəyan (DC) sistemi texniki cəhətdən işləyirdi, lakin enerjini bütün qitəyə yaymaq üçün çox sayda elektrik stansiyasına ehtiyac duyurdu. Tesla AC (alternativ cərəyan) üzərindəki işini DC-nin çatışmazlıqlarını aradan qaldırmaq üçün bir növ düzəliş kimi gördü və tarixin Edison tərəfindən amansız bir mənfi piar kampaniyası kimi xatırladığı bir reaksiya ilə qarşılaşdı. Lakin Teslanın ixtirasını ölüm ilə əlaqələndirmək üçün nəzərdə tutulmuş heç bir dəhşətli hiylə, Niaqara şəlaləsindəki yeni elektrik stansiyasında AC-nin tətbiqinin uğuru ilə müqayisə oluna bilməzdi. 130 ildən çox vaxt keçdikdən sonra, AC artıq çoxdan evlərin böyük əksəriyyətini enerji ilə təmin edir. Ancaq tarix fərqli şəkildə getsəydi, Tesla həvəskarı soruşmaya bilmir: eviniz də öz ölüm şüası ilə təchiz olunardı?
1934-cü ildə, illik mətbuat konfranslarından birində 78 yaşlı Tesla indiyə qədərki ən vacib ixtirasını - "bütün müharibələrə son qoya biləcək" qədər güclü bir silahı kəşf etdiyini elan etdi. "Teleforce" adlanan bu silah, təmas anında istənilən hədəfi dərhal məhv edə biləcək qədər cəmlənmiş və enerjili şüalar atacaqdı. 1943-cü ildə vəfat etdikdə, Tesla hətta bu şeyin işləyib-işləməyəcəyini deyəcək kifayət qədər sənəd də qoymamışdı. O, Yer kürəsini nəhəng bir batareyaya çevirmək və bütün bəşəriyyətin istədiyi zaman istifadə edə biləcəyi elektrik enerjisi ilə doldurmaq kimi daha böyük vizyonunun konsepsiya sübutu kimi nəzərdə tutulan "Wardenclyffe" qülləsində bir qədər daha çox irəliləyiş əldə etmişdi. Sənayeçi J. P. Morgan layihənin xərclərini ödəyirdi, lakin həmişə iddialı olan Teslanın əslində vəd etdiyindən - simsiz rabitə sistemindən - çox daha böyük bir şey qurmaq niyyətində olduğu ortaya çıxanda maliyyəni kəsdi; bu, o dövrdə özlüyündə kifayət qədər fantastik bir fikir kimi görünürdü.
Tomas Edison (və Nikola Tesla) haqqında qısa, animasiyalı giriş
Mark Tven və Nikola Teslanın qeyri-adi dostluğu
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
