Sentyabr ayındakı ozon dəliyi son 25 ilin ən böyük ölçüsündə idi

Sentyabr ayında Antarktika ozon dəliyinin sahəsi 10,6 milyon kvadrat milə çataraq ilin bu dövrü üçün müşahidə edilən ikinci ən böyük göstərici oldu.

Copernicus Atmosfer Monitorinqi Xidmətinin məlumatlarından istifadə edən alimlər ozon dəliyinin avqust ayında həmişəkindən daha tez böyüməyə başladığını aşkar ediblər. Sentyabrın 20-nə qədər o, 2015-ci ilin oktyabrındakı 10,8 milyon kvadrat millik pik həcminə yaxın bir ölçüyə çatıb.

Nə baş verdiyini anlamaq üçün əvvəlcə ozon qatını başa düşməliyik. Ozon qatı Yerin stratosferində yerləşir və planetimizi insanlara, bitkilərə və heyvanlara zərər verə bilən zərərli ultrabənövşəyi (UV) şüalardan qoruyur. Məşhur ozon dəliyi əslində Antarktika üzərindəki stratosferdə ozonun tükəndiyi bir sahədir və buna əsasən xloroflüorokarbonlar və ya CFC-lər adlanan kimyəvi maddələr səbəb olur. 1987-ci il Monreal Protokolu CFC-lərin istifadəsini qlobal miqyasda mərhələli şəkildə dayandırsa da, onlar onilliklər ərzində atmosferdə qala bilirlər.

Ozon dəliyinin ölçüsü hər il dəyişir. Yeni Zelandiyada yerləşən bir tədqiqat qrupunun "The Conversation"da yazdığına görə, hər payız — Cənub yarımkürəsinin yazı — təxminən üç ay ərzində dəlik stratosfer qütb burulğanı daxilində açılır; bu, Antarktika və Cənubi Okeanı əhatə edən sürətlə fırlanan qərb küləklərinin böyük bir zolağıdır. Burulğan dondurucu havanı içəridə saxlayır və qütb stratosfer buludlarının əmələ gəlməsinə səbəb olur. Onlar əlavə edirlər: "Bu nadir bulud növündəki hissəciklərin üzərindəki kimyəvi reaksiyalar daha sonra ozonu məhv edən qazları aktivləşdirir".

Bu il daha güclü və daha soyuq bir qütb burulğanı müşahidə olundu. Yeni Zelandiyanın Otaqo Universitetinin fiziki və tədqiqat qrupunun üzvü Hannah Kessenich Avstraliya Yayım Korporasiyasına (ABC News) verdiyi müsahibədə deyir: "Qütb üzərində qeyri-adi dərəcədə güclü küləklər və soyuq temperaturlar var ki, bu da dəliyin bugünkü ölçüsünə qədər böyüməsi üçün şərait yaradıb". Yanvarın sonuna qədər dəlik yenidən kiçiləcək.

Bilirsinizmi? Meşə yanğınları ozon qatını məhv edə bilər.