The Onionın qurucularından biri dünyanın (yaxşıya) tənqid edən 5 satirə tövsiyə edir

1599-cu ildə Kenterberi arxiyepiskopu Con Uitqift və London yepiskopu Riçard Bankroft erkən müasir dövrün “ən geniş və sərt” senzura nümunəsinə çevrilən bir fərman imzaladılar. İndi “Yepiskopların qadağası” kimi tanınan bu fərmanla birlikdə “harada tapılarsa, oradan götürülməli” və “dərhal London yepiskopuna gətirilərək yandırılmalı” olan kitabların siyahısı da verilmişdi.

Siyahıya bəzi lisenziyasız tarixi əsərlər və pyeslər daxil olsa da, avto-da-fe-də (yandırılma mərasimində) satira üstünlük təşkil edirdi — xüsusilə Cozef Holl, Con Marston və Tomas Middltonun əsərləri. Bu, yepiskopların qəzəbinin əsl hədəfinin nə olduğunu aydınlaşdırırdı. Janrın niyə belə aqressiv reaksiyaya səbəb olduğu isə daha az aydındır, çünki Uitqift və Bankroft senzura üçün heç bir səbəb göstərməmişdilər.

Alimlərin öz nəzəriyyələri var: Bəlkə də yepiskoplar öz dövrlərinin satirik yazıçılarının Yelizaveta dövrü dövlətini tənqid etməkdə çox açıq olmalarından qorxurdular. Bəlkə də onların güclü, nüfuzlu insanlara hücumları yepiskopların xoşuna gəlmirdi. Bəlkə də bu əsərlər yepiskopların ictimai asayiş üçün təhlükə hesab etdikləri mədəni ideologiyaları təbliğ edirdi. Ola bilsin ki, onlar yepiskopların həssas duyğuları üçün çox ədəbsiz idilər.

İrlandiyalı yazıçı və esseist Conatan Svift bir dəfə satiranı belə təsvir etmişdi: “Satira bir növ güzgüdür ki, ona baxanlar adətən özlərindən başqa hər kəsin simasını görürlər; dünyada bu janrın qarşılaşdığı münasibətin əsas səbəbi də budur və buna görə də çox az adam ondan inciyir.”

Lakin bəzən, bizim senzura tərəfdarı yepiskoplarımızda olduğu kimi, satiranın əksində tanıdığımız simaları görürük. Hər kəsin haqlı olaraq lağa qoyula biləcək nöqsanları, axmaqlıqları və riyakarlıqları var. Eyni şey sahib olduğumuz inanclara, ardınca getdiyimiz insanlara və dəyər verdiyimiz ideallara da aiddir. Buna baxmayaraq, hamımız bu janrdan nəsə öyrənə bilərik.

Bu yaxınlarda _The Onion_ nəşrinin həmtəsisçisi və keçmiş baş redaktoru, _How to Write Funny_ silsiləsinin müəllifi Skott Dikkerlə söhbət etdim. O mənə dedi ki, satiranın zamansız dərsi bizə “dünyanın necə daha yaxşı ola biləcəyini göstərmək və bu məsləhətə necə əməl etmədiyimizin qeydini [təqdim etməkdir]”. O əlavə edir ki, hamımızın kitab oxumağa və paylaşmağa ehtiyacı var, “çünki bu, həqiqətən də bizim yeganə ümidimizdir”.