Yüksək beyin funksiyaları və idrak yeniyetməlik dövründə geniş inkişaf keçirir — məhz bu dövrdə sxizofreniya kimi psixi xəstəliklər adətən üzə çıxır. İnkişaf proseslərinin yeniyetməlikdə sxizofreniyanın patofiziologiyası və riski ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu anlamaq psixiatriyanın əsas məqsədlərindən biri olaraq qalır. Bu tədqiqat sxizofreniyanın yaxşı öyrənilmiş biomarkeri olan "uyğunsuzluq neqativliyi"nə (mismatch negativity) fokuslanır və onun əsas komponenti — "sapma aşkarlanması" (deviance detection) — siçanların əsas görmə qabığında yeniyetməlik dövründə, ön-görmə funksional əlaqəsinin təkmilləşməsi ilə birlikdə üzə çıxdığını göstərir. Bunun əksinə olaraq, uyğunsuzluq neqativliyinin başqa bir komponenti olan "stimula-spesifik adaptasiya" yeniyetməlikdən əvvəl də mövcuddur.
Mikroqlial hüceyrələr (beynin immun hüceyrələri) sxizofreniya riski ilə əlaqələndirildiyi üçün tədqiqatçılar mikroqlianın fizioloji şəraitdə uyğunsuzluq reaksiyalarının inkişafında hansı rolu oynaya biləcəyini də araşdırıblar. Nəticədə, yeniyetməlik dövründə PLX5622 preparatı ilə mikroqlianın azaldılması ön beyin bölgələrində istirahət ossilyasiyalarının inkişafını dayandırır, amma sapma aşkarlanmasının, digər görmə konteksti emalı göstəricilərinin və ya prefrontal-görmə funksional əlaqəsinin inkişafına təsir etmir.
Tapıntılar göstərir ki: (a) uyğunsuzluq neqativliyinin əsas komponenti sxizofreniyaya həssaslıq dövrü olan yeniyetməlikdə inkişaf edir, və (b) bu komponentin inkişafı üçün güclü mikroqlial fəaliyyət zəruri deyil — bu da mikroqlianın yüksək dərəcəli görmə emalındakı inkişaf rolunu aydınlaşdırır.
Sxizofreniya patologiyası neyroinkişaf xəttini izləyir, simptomlar isə adətən gec yeniyetməlik və erkən yetkinlik dövründə üzə çıxır. Xəstəlikdə pozulan və eyni zamanda yeniyetməlikdə yetkinləşən beyin funksiyalarını anlamaq əsas patofizioloji fikirlər verə bilər. Sxizofreniyada pozulan əsas funksiyalardan biri sensor emal və inteqrasiyadır. "Uyğunsuzluq neqativliyi" (UN) adlanan elektrofizioloji marker bu funksiyaları göstərir və sxizofreniyada həm görmə, həm də eşitmə sahələrində etibarlı şəkildə zəifləmiş olur.
UN adətən təkrarlanan görüntülər seriyasının arabir fərqli, "sapma" göstərən bir görüntü ilə kəsildiyi sensor ardıcıllıqda ölçülür; təkrarlanan və sapma stimullara reaksiyalar arasındakı fərq UN-i təşkil edir. Beləliklə, UN sensor qabığın girişləri konteksdə necə emal etdiyini əks etdirir və inteqrativ, sensor-koqnitiv funksiyanın göstəricisi sayılır. Bu şərhlə uyğun olaraq, UN həm sensor, həm də ön beyin qabıqlarını əhatə edir — bunlar müvafiq olaraq irəli və geri əlaqə fəaliyyətinin hərəkətvericiləridir.
UN çatışmazlıqları sxizofreniyada yaxşı sübut edilsə də, və UN funksiyası yeniyetməlikdə inkişaf edən bölgələrdən (yəni ön qabıqdan) asılı olsa da, UN-in özünün yeniyetməlik dövründə inkişaf edib-etmədiyi hələ də aydın deyildi. Bu qeyri-müəyyənliyə səbəb olan amillərdən biri UN-in adətən necə hesablanmasıdır: tədqiqatçılar adətən "sapma" stimullara reaksiyaları "standart" (təkrarlanan) stimullara reaksiyalardan çıxırlar, bu isə ölçünü standartlaşdırsa da, iki fərqli prosesi — stimula-spesifik adaptasiyanı (təkrara azalan reaksiya) və əsl sapma aşkarlanmasını (gözlənilməz hadisələrə güclənmiş reaksiya) — qarışdırır. Stimula-spesifik adaptasiya hətta kortikaldan əvvəlki emal mərhələlərində belə mövcuddur, sapma aşkarlanması isə əsas sensor qabıqda yaranır və hem yuxarı sahələrdən geri əlaqə, həm də kortikal internöron populyasiyaları tələb edir. Vacibdir ki, insan tədqiqatlarında bu komponentləri ayırmaq üçün ehtimal-uyğunlaşdırılmış nəzarət ardıcıllıqları ("çox-standart") daxil edildikdə, sxizofreniyada azalan UN komponentinin adaptasiya deyil, məhz sapma aşkarlanması olduğu aydın olub.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
