Bildiyimiz dünyanın sonudur: 1486-cı ilə aid ixtiraçı xəritədə apokalipsis vizuallaşdırılıb

“Dünya” və “son” dedikdə nəyi nəzərdə tutduğumuzdan asılı olaraq, bu suala ciddi elmi cavablar tapa bilərik. Əgər hazırda bildiyimiz sivilizasiyanın sonunu nəzərdə tuturuqsa, iqlimşünasların ən pis ssenarisi 2100-cü il civarını sonun başlanğıcı kimi göstərir. (New York jurnalı qeyd edir ki, bu, “yəqin ki, hamımızı öldürməyəcək”). Bu mümkündür, lakin qaçılmaz deyil.

Əgər yer üzündəki bütün həyatın sonunu nəzərdə tuturuqsa, proqnoz bir qədər daha nikbindir: astrofizik Jillian Scudder yazır ki, günəş “okeanlarımızı qaynadacaq qədər qızmazdan” əvvəl yəqin ki, təxminən bir milyard ilimiz var. Yenə də ürəkaçan bir fikir deyil, lakin bəlkə də o vaxta qədər daha çox canlı tardiqradlardan nümunə götürəcək. Nüvə müharibəsini və ya bizi məhv edə biləcək epidemiyaları, zombi və ya digər növ təhlükələri hələ demirik.

Ancaq əlbəttə ki, az olmayan sayda insan üçün dünyanın sonu sualının elmlə heç bir əlaqəsi yoxdur; bu, ilahiyyat düşüncəsinin Apokalipsis ilə bağlı olan esxatologiya sahəsinə aiddir.

İlahiyyatçılar yüz illərdir ki, Apokalipsis haqqında yazırlar və dünyanın sonu tez-tez müasir dünyəvi insanların apokaliptik qorxu hiss etməsinə səbəb olan eyni səbəblərdən dolayı yaxın hesab edilirdi: xəstəliklər, təbii fəlakətlər, müharibələr, müharibə şayiələri, imperiya güc mübarizələri, narahatlıq doğuran demoqrafik dəyişikliklər...

Betsy Mason və Greg Millerin National Geographic bloqu olan All Over the Map-də yazdıqları kimi, “Apokalipsisin insanların zehninə ağır yük olduğu” XV əsr Avropasına nəzər salaq: “Taun xəstəliyi tüğyan edirdi. Roma imperiyasının bir vaxtlar böyük paytaxtı olan Konstantinopol türklərin əlinə keçmişdi. Şübhəsiz ki, son yaxın idi.”

Yeni yaranan çap dövründə dar bir nəşriyyat bazarı “gələcək hesablaşmanı qanlı təfərrüatları ilə təsvir edən” “onlarla çap olunmuş əsər” istehsal etsə də, “çoxdan unudulmuş bir əlyazma Apokalipsisi tamamilə fərqli bir şəkildə – xəritələr vasitəsilə təsvir edir.” Burada görə biləcəyiniz kimi, bu xəritələr pisdən daha pisə doğru gedən ssenarilərin açılmasını bir sıra vizual registrlərdə çatdırır: zamansal, simvolik, coğrafi, tematik və s.