Elmi Nobel Mükafatlarına bir baxış

Nobel mövsümüdür — ilin elə vaxtı ki, biz hansı təməlqoyucu, paradiqmanı dəyişən və dünyanı dəyişdirən nailiyyətlərin yer üzündəki ən nüfuzlu mükafatı qazanmaq üçün digərlərini üstələdiyini öyrənirik.

Beyin üçün işıq açarından tutmuş günəş sistemimizdən kənardan gələn ultra-əlçatmaz subatom hissəciyinin kəşfinə və üzvi kimyanın ən davamlı tapmacalarından birinin həllinə qədər, bu ilin elmi mükafatlarının arxasında duran tədqiqatçıların hər biri alimlərin ətraf dünyanı dərk etmə tərzini kökündən dəyişdi.

Bu ilin hər bir mükafatının arxasındakı elmə nəzər salaq.

Tək bir insan beynində təxminən 90 milyard neyronluq bir qalaktika mövcuddur. Lakin boşluqdakı ulduzlardan fərqli olaraq, neyronlar bir-biri ilə təxminən 100 trilyon əlaqə vasitəsilə ünsiyyət qurur və bu da insan zehninə öyrənməyə, uyğunlaşmağa və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olmağa imkan verir.

Stokholmdakı Karolinska İnstitutunun neyroelm alimi Abdel El Maniranın sözlərinə görə, alimlərin fərdi hərəkətlərin belə bir mürəkkəblikdən necə yarandığını başa düşmələri üçün neyron dövrələrini birbaşa xüsusi davranışlarla əlaqələndirəcək bir alətə ehtiyacları var idi. Karolinska İnstitutundakı Nobel Assambleyası tərəfindən bu ilin fiziologiya və ya tibb üzrə mükafatının elan edildiyi 5 oktyabr tarixində El Manira, "Neyroelm alimləri neyron açarı, yəni xüsusi neyronları böyük dəqiqliklə yandırıb-söndürə biləcək bir alət xəyal edirdilər" dedi.

Qalib gələn parlaq ideya budur. Bu, optogenetika adlanan texnologiyadır və neyronlar kimi xüsusi hüceyrələri dəqiq şəkildə aktivləşdirmək üçün işıqdan istifadə etməyi və davranışın necə dəyişdiyini müşahidə etməyi əhatə edir. Optogenetikaya verdikləri təməl töhfələrə görə, Berlindəki Humboldt Universitetindən biofizik Peter Hegemann, Almaniyadakı Yulius-Maksimilians-Vürtsburq Universitetindən Georg Nagel və Stenford Universitetindən neyroelm alimi Karl Deisseroth bu ilin mükafatını bölüşdülər.