Öz həyatımızla XVII əsr ingilis kəndlilərinin həyatı arasında bir çox oxşarlıqlar görə bilsək də — qonşular arasındakı mübahisələr, ailədaxili anlaşılmazlıqlar, var-dövlət bərabərsizliyi — o dövrlər bizimkindən həqiqətən çox fərqli idi. İndi ətrafınıza baxın və müasir dövrün atributlarını kənara qoyun. Elektrik yox, telefon yox, məlumat saçan parlaq ekranlar yox, otağın küncündə cırıldayan televizor yox.
Sakitdir, elə deyilmi? Təyyarələr, qatarlar, avtomobillər yox; tıxacın uzaqdan gələn səsi yox. Plastik yox, soyuducu yox, supermarket yox. Təmiz hesab edəcəyiniz su yox, antibiotiklər yox, ağrıkəsicilər yox. Təsəvvür etməyin çətin, lakin qeyri-mümkün olmadığı bir dünyaya çatana qədər davam edin. Şam işığı ilə aydınlanan dərin qara gecələr. Qeybət, paltar və alətlərin təmiri ilə keçən axşamlar. Fiziki əməklə dolu bir gün üçün qaranlıqda oyanmaq. Pendir istəyirsən? Özün hazırla. Şam, corab, tələ, məlhəm istəyirsən? Onları da özün düzəlt. Üzvi qida, quşlarla dolu səmalar, çəpərlərlə hörülmüş əkin sahələri. Aclıq, taun, qrip: hər bir neçə ildən bir kəndləri süpürüb aparan, qonşularınızın üçdə birini, qonşu uşaqları, həyatınızın eşqini məhv edən ölüm dalğaları. Sizi eyni dərəcədə inandırıcı şəkildə cənnətə və ya cəhənnəmə apara biləcək qorxulu doqmalarla məcburi ibadət. Təcrid olunmuş kəndlərdə və kiçik şəhərlərdə sıxılmış, ailəvi kilsə icmaları; yerində sayan insanlar; şəxsi həyatın və azadlığın heyrətamiz dərəcədə çatışmazlığı. Günah, şübhə, qorxu.
Buna baxmayaraq, "cadugər" sözü bir reallıqdan kənar anlayışı təsvir edirdi: şeytanla əlbir olan, qonşularına zərər vermək üçün sehr və şər ruhlardan istifadə edən, Allaha arxa çevirib Şeytana ibadət edən bir şəxs.
Bu XVII əsr dünyasında kasıb insanlar və qadınlar, xüsusən də Hempnallı Elis Kuk kimi insanlar din tərəfindən çox sərt şəkildə tənzimlənirdi. Bu, cadugər ovu hekayəsində əhəmiyyətli olacaq. Din və onun qanunları olmasaydı, "cadugər" deyə bir şey olmazdı və bu iki sosial qrup — kasıblar və qadınlar — cadugərlik ittihamlarının qeyri-mütənasib şəkildə hədəfi olurdular.
Mücərrəd mənada kifayət qədər pis səslənir, elə deyilmi? Lakin bunun Saffolkdakı Kettleborodan olan Syuzan Tauer kimi konkret qadınlar üçün reallıq olduğunu dərk etdikdə vəziyyət daha da pisləşir. 1644-cü ildə Syuzan doğuş zamanı mamaçası tərəfindən dindirildi və mamaça daha sonra magistratlara Syuzanın "həddindən artıq ağrı" içində uşağının atasının Katbert Deyl olduğunu dediyini bildirdi. Məhkəmə onun pulu ödəməsinə qərar verdi və əgər ödəməsə, iyirmi funt sterlinq (bugünkü pulla təxminən 2300 funt sterlinq) cərimə olunacağını və ya həbs ediləcəyini bildirdi. Bu arada, Syuzan körpəsi ilə birlikdə bir illik islah evinə — magistratların özündənrazı şəkildə qeyd etdikləri kimi, evli olmayan anaların "cəzalandırıldığı və işə cəlb edildiyi" həbsxana tipli bir müəssisəyə göndərildi. Kettleboronun tamamilə layiqli insanları bunun Syuzan və Katbertin günahı üçün təbii və ilahi bir cəza olduğunu düşünürdülər.
Kasıb qadınlar bu şəkildə günah işlədikləri təqdirdə son dərəcə həssas idilər. Onlar həbs oluna, kilsə xeyriyyəçiliyindən məhrum edilə və mənsub olduqları icmadan xaric edilə bilərdilər. Ən pis vəziyyətdə olanlar isə münaqişə və ya qınaq nəticəsində doğulduqları kilsə bölgəsindən qovulanlar idi. Onlar hər hansı digər kilsə bölgəsindən də qovulurdular, çünki kilsə vergiləri ilə maliyyələşdirilən "yardım" — sosial ödənişlər tələb edə bilərdilər. Hamilə qadınlar və analar xüsusilə arzuolunmaz idilər. Bəzən onlar uşaqlarını tərk edirdilər, necə ki, 1639-cu ildə Norfolkun Qreyt Yarmut şəhərində "küçədə tapılan" və ölümündən əvvəl Çeriti adı verilən körpənin vəziyyəti belə idi.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
